"ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΠΟΤΕ Ο ΜΑΗΣ;" Τρίτη, 30/5/2017 στην εκπομπή ΑΧ ΕΞΟΥΣΙΑ με τον Άγγελο Ευαγγελινίδη

Την Τρίτη, 30/5/2017 (8-9 μμ) στην εκπομπή ΑΧ ΕΞΟΥΣΙΑ θα φιλοξενήσουμε τον Άγγελο Ευαγγελινίδη (Υποψήφιο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Γκρατς) και θα συζητήσουμε το θέμα: ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΠΟΤΕ Ο ΜΑΗΣ;

Σας περιμένουμε, όπως πάντα, στον φιλόξενο διαδικτυακό ραδιοσταθμό IlioupolisOnAir
 http://www. ilioupolisonline.gr/radio/ index.html 

Χορηγός: Μεζεδοπωλείο ΟΑΣΙΣ

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ '68 - ILIOUPOLIS ON AIR - AX ΕΞΟΥΣΙΑ - 24/5

Την Τρίτη 24/5 (7-8μμ) στην εκπομπή ΑΧ ΕΞΟΥΣΙΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ θα μιλήσουμε για τις ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ ΤΟΥ 1968. Σας περιμένουμε, όπως πάντα, στο φιλόξενο Ilioupolis on Air

http://www.ilioupolisonline.gr/radio/index.html

Χορηγός: Μεζεδοπωλείο ΟΑΣΙΣ

Tsakthan Daily - 30 Μαΐου 2011 - ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ

Tsakthan Daily

30 Μαΐου 2011

ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ

Η κοινωνική και πολιτική έκρηξη που ξέσπασε το Μάη του 1968 στη Γαλλία «έπιασε στον ύπνο» όλες τις  ηγεσίες αλλά και μέρος των πνευματικών κύκλων της διανόησης. Θεωρούσαν τον κόσμο δεδομένο και καλουπαρισμένο στα μέτρα και σταθμά τους. Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα στις προσπάθειες εξήγησης και ερμηνείας του ξεσηκωμού, κάτι που συμβαίνει και σήμερα σε Ελλάδα, Ισπανία και ανά την Ευρώπη που πολλοί/ές αριστεροί/ές φίλοι/ες δεν μπορούν να κατανοήσουν, να ερμηνεύσουν και να αντιμετωπίσουν. Είδαμε αντιδράσεις από τον πιο «αριστερίστικο» πολιτικό χώρο που έδειχναν αυτή τη στενάχωρη στάση. Σήμερα έσκασε μύτη και ένα κείμενο στη σελίδα της Δημοκρατικής Αριστεράς Κορυδαλλού στοFacebook που ελπίζω ότι δεν την εκφράζει και ήταν μόνο «ενημερωτικό» για το τι κυκλοφοράει στο διαδίκτυο. Αν εκφράζει μόνο την οργάνωση Κορυδαλλού η ελιτίστικη λογική, η ηγεσία της ΔΗΜΑΡκαι ειδικά ο Φώτης Κουβέλης πρέπει να δώσει μια καθαρή εξήγηση του πώς εξελίσσεται το κόμμα του, από τότε που έφυγε από τις γραμμές του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ.

Το επίμαχο κείμενο έχει ως εξής:

- Όταν ο μαύρος όχλος δολοφόνησε τους εργαζομένους της Marfin;  - Όταν ο Καραμανλής έκλεινε τη Βουλή νύχτα για να αθωώσει τους πολιτικούς που τώρα βρίζεις; - Όταν το γραφείο σου στη δημόσια υπηρεσία γέμιζε με υπεράριθμους υπαλλήλους/κομματόσκυλα; - Όταν ο εφοριακός σου ζητούσε χρήματα για να μην σε ελέγξει; - Όταν οι κομματικοί στρατοί καταλάμβαναν τα Πανεπιστήμια;  - Όταν ο εξεταστής σου ζητούσε χρήματα για να σου δώσει δίπλωμα οδήγησης; - Όταν ο διορισμένος καθηγητής του δημοσίου έκανε ιδιαίτερα μαθήματα με extra αμοιβή στο παιδί σου;   Τι έκανες γι' όλα αυτά και τώρα μου...    ...παριστάνεις τον "υπεύθυνο";   Απάντησε μου -για αρχή- σε αυτά και μετά θα έρθω κι εγώ δίπλα σου στο Σύνταγμα να χτυπήσω την κατσαρόλα μου.   Αγανακτισμένε, μαζί τα φάγαμε. Μόνο που εγώ έχω μάθει να πληρώνω το λογαριασμό. Αυτή είναι η διαφορά μας.   Υ.Γ Ποιος σου έμαθε να χτυπάς (ακίνδυνα) την κατσαρόλα σου; Αυτοί που σου έκρυβαν την πραγματική κατάσταση της Οικονομίας; Αυτοί που σε έστειλαν στις παραλίες στις Ευρωεκλογές; Τους πίστεψες πάλι;

By: Δημοκρατική Αριστερά Κορυδαλλού

ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΗ ΤΟΥ ’68, ΛΟΙΠΟΝ.

(Το κείμενο αυτό ήταν εισήγησή μου στο ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ '68: ΜΙΑ ΒΔΟΜΑΔΑ ΜΕ ΤΑΙΝΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ που οργάνωσε το Ι Ν Σ Τ Ι Τ Ο Υ Τ Ο ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ, 28 Μαΐου-3 Ιουνίου 2008 στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης)

Η πρώτη εξήγηση που δόθηκε ήταν αυτή της κατεστημένης πολιτειακής και πολιτικής ηγεσίας που ανέπτυξε μια «θεωρία συνομωσίας». Ο Ντε Γκωλ και ο Πομπιντού (πρόεδρος και πρωθυπουργός αντίστοιχα) προσδιόρισαν ως «συνωμότες» το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και τις αριστερίστικες ομάδες αγνοώντας σκόπιμα ότι το ΓΚΚ αρχικά σαμποτάρισε την εξέγερση και συμμετείχε μόνο στο τέλος με την απεργιακή κινητοποίηση των συνδικάτων. Ας μην ξεχνάμε ότι τότε οι αυταρχικές εξουσίες επικαλούνταν εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς προκειμένου να καταστείλουν κάθε αμφισβήτησή τους. Βέβαια, στην πορεία ο Πομπιντού θα έλεγε ότι «το μόνο ιστορικό προηγούμενο ήταν αυτό του 15^ου αιώνα όταν κατέρρεαν οι δομές του Μεσαίωνα και οι φοιτητές στη Σορβόννη στασίαζαν. Σήμερα, δεν είναι η κυβέρνηση που υφίσταται επίθεση ούτε οι θεσμοί, ούτε η Γαλλία. Είναι ο δικός μας πολιτισμός». Περνάμε έτσι σε μια πιο ευρεία ερμηνεία που γενικεύει την ιδέα περί κρίσης ως τα όρια της «κοσμοϊστορικής κρίσης του πολιτισμού». Κατ’ αυτή την άποψη, οι νέοι και οι νέες επιτέθηκαν συνολικά εναντίον της «καταναλωτικής κοινωνίας». Σε αρκετές διαλέξεις του, ο αντιστασιακός συγγραφέας και μαχητής των Διεθνών Ταξιαρχιών, ο Αντρέ Μαλρώ, υπουργός πολιτισμού των κυβερνήσεων Ντε Γκωλ από το 1960 ως το 1969, τόνιζε ότι δεν επρόκειτο για ζήτημα μεταρρυθμίσεων αλλά για επιστροφή του παλιού μηδενισμού με τη μαύρη σημαία και μια αστείρευτη επιθυμία καταστροφής. «Το βαθύ νόημα του κινήματος»,  συνέχισε κατόπιν ο αρχηγός της Παρισινής αστυνομίας, ήταν η «η νεολαιίστικη απόρριψη…μιας κοινωνίας σε αποσύνθεση». Τρία χρόνια αργότερα, ο Αντριέν Ντανσέτ θα έγραφε στο βιβλίο του «Μάης 68»: «μέσα σε μερικές εβδομάδες τα πάντα κατέρρευσαν –οι παλιοί τρόποι, οι παλιές συνήθεις, τα παλιά έθιμα και οι παλιές ιδέες». Πολλοί Άγγλοι και Αμερικανοί δημοσιογράφοι θα τόνιζαν για την επανάσταση που εξέφραζε την πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική κρίση. Ακόμη και συμπαθούντες το κίνημα θα ήταν στη γραμμή αυτή. Ο Ανρί Λεφέβρ μίλησε για τους φοιτητές των κοινωνικών επιστημών, κυρίως της Ναντέρ, που αμφισβήτησαν τις αξίες του  «καταναλωτισμού» και της «τεχνολογικής» και «τεχνοκρατικής» κοινωνίας που αποτελούσαν παρερμηνεία και παρέκκλιση του Διαφωτιστικού προτάγματος. Οι εξεγερμένοι ιδιοποιήθηκαν τον κοινωνικό χώρο προωθώντας την επανακατάληψη του αστικού χώρου ανακαλώντας στη μνήμη την Κομμούνα του Παρισιού. Οι Κλωντ Λεφόρ, Εντγκάρ Μορέν και Κορνήλιος Καστοριάδης θεώρησαν τα γεγονότα ως μια καλοδεχούμενη «ρήξη» (La brèche) με την κομφορμιστική καταναλωτική κοινωνία.

Μια τρίτη εξήγηση που προσπάθησε να είναι πιο μέσα στα πράγματα τονίζει την κρίση του Πανεπιστημίου ως θεσμού.  Το Πανεπιστήμιο είχε πια εξελιχθεί από την άποψη της κοινωνικής σύνθεσης του φοιτητόκοσμου και εν μέρει του ερευνητικού και διδακτικού προσωπικού. Από πανεπιστήμιο των αστικών και γραφειοκρατικών ελίτ είχε μετατραπεί μεταπολεμικά σε μαζικό πανεπιστήμιο των μεσαίων στρωμάτων και των πιο ταλαντούχων παιδιών της εργατικής τάξης των πόλεων. Το περιεχόμενο των αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών και των εσωτερικών κανονισμών ήταν εκφράσεις του παλιού πανεπιστήμιου και δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες δεκάδων χιλιάδων φοιτητών και φοιτητριών που αγωνιούσαν για το μέλλον τους που φαινόταν μπλοκαρισμένο ανάμεσα στο «σύστημα» από τη μια και στο κοινωνικό παρελθόν τους από την άλλη. Η εξέγερση του φοιτητόκοσμου έδειξε ότι η οικοδόμηση νέων πανεπιστημίων, όπως αυτό της εργατικής γειτονιάς της Ναντέρ, δεν έλυνε το πρόβλημα που δεν ήταν ποσοτικό αλλά ποιοτικό.

Κάποιοι άλλοι δεν συμμερίζονταν την παραπάνω εξήγηση και έδωσαν τη δική τους. Θεωρούσαν ότι το κίνημα της αμφισβήτησης ήταν το ξέσπασμα της «εφηβικής ανταρσίας» και η φωτιά του «νεανικού πυρετού». Από αυτούς που τα έλεγαν αυτά, κάποιοι τα έβλεπαν με θετικό μάτι και μιλούσαν για τη «γιορτή της ζωής» και για το «εφηβικό 1789» που μετέτρεψε τη νεολαία σε «κοινωνικοπολιτική δύναμη». Οι πιο επικριτικοί, όπως ο Ραϊμόν Αρόν μιλούσαν για «ψυχόδραμα» ή για «μίμηση» και ακόμη πιο ειρωνικά για «παρωδία επανάστασης» που έδινε διέξοδο στα ψυχικά αδιέξοδα των εξεγερμένων. 

Μια ερμηνεία που έβλεπε με εμφανή συμπάθεια το κίνημα του Μάη ήταν αυτή περί «ταξικής σύγκρουσης νέου τύπου». Την άποψη αυτή πρωτοδιατύπωσε ο κοινωνιολόγος Αλαίν Τουραίν. Κατ’ αυτόν, το κίνημα του Μάη ήταν μια μεγάλη κρίσιμη καμπή. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του «Νέοι ταξικοί αγώνες εμφανίζονται και οργανώνονται σε τομείς και πεδία που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ότι βρίσκονται εκτός της σφαίρα της παραγωγικής δραστηριότητας», όπως ο βίος στην πόλη, η διαχείριση των αναγκών και των πόρων, η παιδεία κα. Ο Μάης γεννούσε ένα «νέο κοινωνικό κίνημα» που θα αντικαθιστούσε την παλιά ταξική πάλη μεταξύ αστών και εργατών (…) γιατί οι εργάτες, όπως οι χωρικοί του ύστερου 19^ου αιώνα, βρίσκονται σε παρακμή στον ύστερο 20ό αιώνα. Οι εργάτες και οι φοιτητές «επινοούν εκ νέου την ταξική πάλη» αλλά αυτή τη φορά εναντίον της τεχνοκρατίας της 5^ης Γαλλικής Δημοκρατίας απαιτώντας δημοκρατική διαδικασία στη λήψη των αποφάσεων και συμμετοχή. Οι φοιτητές του μαζικού πανεπιστήμιου μετατρέπονταν σε επαναστατικό παράγοντα επειδή αποτελούσαν μέρος του «παραγωγικού μηχανισμού» της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας. Δεν έπαιρναν μέρος στην εξέγερση τόσο λόγω του κομμουνιστικού ή  σοσιαλιστικού όσο του αντι-τεχνοκρατικού της χαρακτήρα, ως απάντηση στον «αυταρχικό ορθολογισμό» μιας «αρχαϊκής κοινωνίας» σε μια σύγχρονη οικονομία. Οι συγκρούσεις θα είναι εξίσου έντονες με τις παλιότερες.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ

                                                                                                            Συνεχίζεται…

http://tsakiris.snn.gr http://tsakthan.blogspot.com http://tsakthan.wordpress.com http://antiracistes.wordpress.com http://homoecologicus.wordpress.com http://leftypedia.wordpress.com http://greekunions.wordpress.com 

http://workingreece.wordpress.com http://femininmasculin.wordpress.com http://ilioupoli.wordpress.com

http://homopolitics.wordpress.com

http://politicalperson.wordpress.com

http://cantpaydontpay.wordpress.com

http://pringkipessa.wordpress.com

http://adotoe.wordpress.com

http://easpemporiki.wordpress.com

http://www.easp.gr

Μάη Μάη

Χάρις Αλεξίου

Στίχοι/Μουσική

Από το άλμπουμ Πάνος Τζαβέλας: Τραγούδια από το αντάρτικο λημέρι του, Μινος ΕΜΙ, 1975

http://www.youtube.com/watch?v=tZiBPDrRFxs

Κι αν ήρθε νύχτα παγερή

θα ξημερώσει χαραυγή

Μη σας τρομάζει η παγωνιά

λαλάτε τη τη λευτεριά

Μάη, Μάη Χρυσομάη τι μας άργησες Μάη

και δε φάνηκες

Να μας φέρεις τα λουλούδια και την άνοιξη

σήκω, λούσου κι άλλαξε

Τα νιάτα θέλουνε χαρά

την κατακτούν τη λευτεριά

μ' αγώνες, δάκρυα κι αίματα

κι όχι με λόγια ή ψέματα

Μάη, Μάη Χρυσομάη τι μας άργησες Μάη

και δε φάνηκες

Να μας φέρεις τα λουλούδια και την άνοιξη

σήκω, λούσου κι άλλαξε

Την πείρα κλέψτε απ’ τη ζωή

κι απ’ τους θεούς την αστραπή

και κάψτε τ' άδικο στη γη

να γίνουμε όλοι αδελφοί

Μάη, Μάη Χρυσομάη τι μας άργησες Μάη

και δε φάνηκες

Να μας φέρεις τα λουλούδια και την άνοιξη

σήκω, λούσου κι άλλαξε

Σινεμά γι’ απόψε

Αν δεν είστε στις συγκεντρώσεις, δείτε στο DVD:

Το βάθος του ουρανού είναι κόκκινο (1977)*
σκηνοθεσία - σενάριο: Κρις Μαρκέρ

Η « μυθική» πια ταινία του μεγάλου ντοκιμαντερίστα που καταγράφει με
ακρίβεια και σεβασμό τα γεγονότα της εκρηκτικής δεκαετίας του ΄60,
καταθέτοντας μια απ' τις σημαντικότερες μαρτυρίες γι' αυτήν την εποχή. 

1968-2008: Ο ΜΑΗΣ, Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

1968-2008: Ο ΜΑΗΣ, Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

Ομιλία του Θανάση Τσακίρη στην εκδήλωαη της Αριστερής Παρέμβασης Τυρνάβου για το Μάη του 68 (Σάββατο, 3/5/2008)

Στις 15 Μαρτιου 1968 στην μεγάλη εφημερίδα Le Monde o Pierre Viansson-Ponté έγραφε: "Αυτό που προς το παρόν χαρακτηρίζει τη δημόσια ζωή είναι η βαρεμάρα. Η Γαλλία βαριέται…Η νεολαία βαριέται…Ο στρατηγός de Gaulle βαριέται . . ." Όμως, υπήρχαν και κάμποσα εκατομμύρια Γάλλοι άνεργοι, συνταξιούχοι, εργάτες γης και μικροαγρότες που δεν ένοιωθαν κάτι τέτοιο. Φαινομενικά η Γαλλία ήταν όαση ηρεμίας σε ένα κόσμο που κόχλαζε είτε από φοιτητικές εξεγέρσεις εναντίον του πολέμου του Βιετνάμ όπως στις ΗΠΑ και στη Δυτική Γερμανία είτε λαϊκές εξεγέρσεις και ταραχές στην Τσεχοσλοβακία και την Πολωνία. Επιπλέον, στρατιωτικές δικτατορίες πρόσφατα εγκαθιδρυμένες, όπως στην Ελλάδα ή μακροχρόνια κυριαρχούσες, όπως στην Ισπανία και την Πορτογαλία, απέκοπταν τους πολίτες τους από το γενικότερο διεθνές γίγνεσθαι. Ήδη, όμως, τα σημάδια της στασιμότητας και της κρίσης είχαν αρχίσει να κάνουν την εμφάνισή τους, η ανεργία αυξανόταν (το 1968 είχε φτάσει στο 2,8% που σε σύγκριση με το ποσοστό 0,8% του 1957 φαντάζει ως αστρονομικό) , οι τιμές των καθημερινών αγαθών έπαιρναν την ανηφόρα και η εργατική δυσαρέσκεια αυξανόταν. Οι εργαζόμενοι βαριούνταν να ακούν τις ίδιες υποσχέσεις και σε ορισμένες περιπτώσεις αντέδρασαν πριν το Μάη του ’68. Έτσι εξαπολύθηκαν αρκετές απεργίες κόντρα στην πολιτική των επιχειρήσεων να θέτουν τους εργάτες σε διαθεσιμότητα ή και να τους απολύουν οριστικά. Το 1966 η σοσιαλιστική και χριστιανική συνομοσπονδία CFDT και η κομμουνιστική CGT υπέγραψαν μνημόνιο κοινής δράσης για την επίλυση των εργατικών προβλημάτων. Οι εργάτες διαπιστώνουν ότι το οικονομικό σύστημα ως μέρος του ευρύτερου κοινωνικού συστήματος αρχίζει να μπάζει από παντού δημιουργώντας ένα σχετικά ευνοϊκό υπόστρωμα πολιτικών και συνδικαλιστικών ευκαιριών.
Ας ξαναγυρίσουμε στο 1968. Πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα; Παρ’ όλο που οι φοιτητές και οι φοιτήτριες έχασαν τη μάχη τελικά, το κράτος, όταν η λαοπρόβλητη πια κυβέρνηση Ντεγκώλ ανέλαβε ξανά τα ηνία του, προώθησε τις μεταρρυθμίσεις της ανώτατης εκπαίδευσης στις 12 Νοεμβρίου 1968. Η κύρια τομή που επέφερε στα πανεπιστήμια η αντικατάσταση της παλιού τύπου πανεπιστημιακής μονάδας από αυτόνομα πολυεπιστημονικά ιδρύματα συνδιοικούμενα από το εκπαιδευτικό προσωπικό, τους φοιτητές και το διοικητικό προσωπικό. Αυτά τα ιδρύματα αποφασίζουν από μόνα τους για τα ερευνητικά προγράμματα, τις μεθόδους διδασκαλίας και αξιολόγησης, αν και χρειάζονται την τυπική έγκριση του Υπουργείου Παιδείας. Ας πάμε, όμως, στις απαρχές της εξέγερσης που βρίσκονται στο κίνημα της 22 Μαρτίου. Ξεκινά κατάληψη του Πανεπιστημίου της Ναντέρ, με πρώτη τη σχολή Κοινωνιολογίας. Από τα πρώτα αιτήματα των φοιτητών και των φοιτητριών είναι η ελεύθερη κίνηση στους κοιτώνες των εστιών που ήταν χωρισμένες σε αρρένων και θηλέων. Εκεί μια ομάδα ακροαριστερών-αυτόνοκων και αναρχιζόντων θα ιδρύσει το Κίνημα της 22 Μαρτίου. Ήδη παρόμοια κίνηση προϋπήρχε στο Πανεπιστήμιου του Στρασβούργου, η οποία εμπνεόμενη από τις ιδέες της Καταστασιακής Διεθνούς, πήρε υπό τον έλεγχό της το φοιτητικό σύλλογο και βάλθηκε να αποδομήσει το αναχρονιστικό σύστημα σε όλα τα επίπεδα με πρώτο και κύριο αυτό της «καταναλωτικής κουλτούρας». Αυτή είναι η πρώτη φάση της ανάπτυξης της εξέγερσης που διαρκεί ως το βράδυ της 3ης Μαΐου, οπότε η αστυνομία καταλύει το άσυλο και εισβάλλει στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και αρχίζει η δεύτερη φάση του συγκρουσιακού 10ήμερου με καταλήψεις πολλών πανεπιστημίων και επεισόδια με τις δυνάμεις καταστολής ως τη νύχτα της 13 Μαΐου και το κρεσέντο βίας εκ μέρους των γαλλικών ΜΑΤ οπότε αρχίζει η εργατική φάσης της εξέγερσης με την κατάληψη των εργοστασιακών εγκαταστάσεων της SUD-Aviation από τους απεργούς εργάτες. Οι εργάτες ζητούν εκτός από αυξήσεις στους μισθούς, καλύτερες συνθήκες εργασίας, εργατικό έλεγχο και αυτοδιαχείριση των εργοστασίων. Αυτά τα αιτήματα μπαίνουν στην ημερήσια διάταξη της δημόσιας πολιτικής για πρώτη φορά. Το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, έχοντας χάσει τον έλεγχο στα πανεπιστήμια και στα λύκεια προς όφελος των αριστερίστικών, των τροτσκιστικών, γκεβαρικών και μαοϊκών οργανώσεων, όπως η League Communiste Révolutionnaire, τις αποκαλεί προβοκατόρικες έως και φασιστικές. Δεν κινητοποιεί αμέσως τα εργατικά συνδικάτα παρά μόνο στα μέσα του Μάη για να κερδίσει μια σειρά συνελεύσεων σε ορισμένους κλάδους και μετά από τις τριήμερες διαπραγματεύσεις με τον Υπουργό Εργασίας και τους εργοδότες να καλέσει τους εργάτες να υπερψηφίσουν την υπογραφή της «συμφωνίας της Γκρενέλ» στις 28 Μαίου. Πολλά εργοστάσια ξανάνοιξαν καθώς οι κομμουνιστές συνδικαλιστές επέβαλαν την υπερψήφιση της συμφωνίας αλλά πολλά παρέμειναν υπό κατάληψη καθώς οι εργάτες απέρριψαν τη συμφωνία. Στις 29 του μήνα ο Στρατηγός Ντεγκωλ εξαφανίζεται από το προσκήνιο και καταφεύγει στο γερμανικό θέρετρο Μπάντεν-Μπάντεν για να επιστρέψει την επόμενη ημέρα για να εξαγγείλει διάγγελμα και να προκηρύξει εκλογές τις οποίες θα κερδίσει πανηγυρικά στο μέτρο που η αριστερά (ΓΚΚ, Σοσιαλιστική Ομοσπονδία, Ενοποιημένο Σ.Κ.) αδυνατεί να παρέμβει στο κενό εξουσίας και να αξιοποιήσει την κατάσταση. Ο Ντεγκωλ έπαιξε με τους φόβους των μικροαστικών μαζών και τους αξιοποίησε κατάλληλα μπροστά στη δήθεν επερχόμενη «ολοκληρωτική κομμουνιστική επανάσταση» μέσω της «μόλυνσης» των κοινωνικών σχέσεων που επιφέρουν οι φοιτητικές «ταραχές» και το «χάος».
Τι ήταν ο Μάης; Σύμφωνα με τις ερμηνείες που δόθηκαν από πολιτικούς και θεωρητικούς ο Μάης είχε ένα ή και περισσότερα από τα εξής στοιχεία:
1. Η πρώτη εξήγηση που δόθηκε ήταν αυτή της κατεστημένης πολιτειακής και πολιτικής ηγεσίας που ανέπτυξε μια «θεωρία συνομωσίας». Ο Ντε Γκωλ και ο Πομπιντού προσδιόρισαν ως «συνωμότες» το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και τις αριστερίστικες ομάδες αγνοώντας σκόπιμα ότι το ΓΚΚ αρχικά σαμποτάρισε την εξέγερση και συμμετείχε μόνο στο τέλος με την απεργιακή κινητοποίηση των συνδικάτων.
2. Μια δεύτερη εξήγηση που προσπάθησε να είναι πιο μέσα στα πράγματα τονίζει την κρίση του Πανεπιστημίου ως θεσμού. Το Πανεπιστήμιο είχε πια εξελιχθεί από την άποψη της κοινωνικής σύνθεσης του φοιτητόκοσμου και εν μέρει του ερευνητικού και διδακτικού προσωπικού. Από πανεπιστήμιο των αστικών και γραφειοκρατικών ελίτ είχε μετατραπεί μεταπολεμικά σε μαζικό πανεπιστήμιο των μεσαίων στρωμάτων και των πιο ταλαντούχων παιδιών της εργατικής τάξης των πόλεων. Η εξέγερση του φοιτητόκοσμου έδειξε ότι η οικοδόμηση νέων πανεπιστημίων, όπως αυτό της εργατικής γειτονιάς της Ναντέρ, δεν έλυνε το πρόβλημα που δεν ήταν ποσοτικό αλλά ποιοτικό.
3. Ορισμένοι θεωρούσαν ότι το κίνημα της αμφισβήτησης ήταν το ξέσπασμα της «εφηβικής ανταρσίας» και η φωτιά του «νεανικού πυρετού». Οι φίλα προσκείμενοι στο κίνημα μιλούσαν για τη «γιορτή της ζωής» και για το «εφηβικό 1789» που μετέτρεψε τη νεολαία σε «κοινωνικοπολιτική δύναμη». Οι πιο επικριτικοί μιλούσαν για «ψυχόδραμα» ή για «μίμηση» και ακόμη πιο ειρωνικά για «παρωδία επανάστασης» που έδινε διέξοδο στα ψυχικά αδιέξοδα των εξεγερμένων.
4. Η θεωρία της «κρίσης του πολιτισμού». Κατ’ αυτή την άποψη, οι νέοι και οι νέες επιτέθηκαν συνολικά εναντίον της «καταναλωτικής κοινωνίας». Σε αρκετές διαλέξεις του, ο αντιστασιακός συγγραφέας και μαχητής των Διεθνών Ταξιαρχιών, ο Αντρέ Μαλρώ, υπουργός πολιτισμού των κυβερνήσεων Ντε Γκωλ από το 1960 ως το 1969, τόνιζε ότι δεν επρόκειτο για ζήτημα μεταρρυθμίσεων αλλά για επιστροφή του παλιού μηδενισμού με τη μαύρη σημαία και μια αστείρευτη επιθυμία καταστροφής. Ουσιαστικά, η άποψη αυτή απέδιδε την κρίση του Μάη στην κατάρρευση των ιδεών και των αξιών του Διαφωτισμού και της Προόδου που είχαν υποσχεθεί κάτι το πολύ διαφορετικό από την αέναη ανάπτυξη του «καταναλωτισμού» και της «τεχνολογικής» και «τεχνοκρατικής» κοινωνίας.
5. Η θεωρία της «ταξικής σύγκρουσης νέου τύπου». Την άποψη αυτή πρωτοδιατύπωσε ο κοινωνιολόγος Αλαίν Τουραίν. Η κρίση του ’68 δεν ήταν, κατ’ αυτόν, ένας άμεσος ταξικός αγώνας (εργάτες εναντίον εργοδοτών) αλλά περισσότερο κοινωνική, πολιτισμική και πολιτική πάλη. Ο στόχος αυτής της κινητοποίησης ήταν περισσότερο η κυριαρχία και η ενσωμάτωση/ολοκλήρωση, δηλαδή οι αγώνες γίνονταν εναντίον της τεχνοκρατίας, και λιγότερο η εκμετάλλευση. Οι άνθρωποι που λειτουργούσαν την κοινωνική μηχανή, οι επαγγελματίες και οι εργάτες της πραγματικής παραγωγής στρέφονταν εναντίον των τεχνοκρατών που είχαν υφαρπάξει την αρμοδιότητα λήψης των πάσης φύσεως πολιτικών και κοινωνικών αποφάσεων και ασκούσαν την κυριαρχία τους σε όλα τα επίπεδα.
6. Η ερμηνεία των πιο παραδοσιακών μαρξιστών απέδιδε στους εργάτες και όχι στους φοιτητές το ρόλο του ιστορικού υποκειμένου της επανάστασης. Γι’ αυτό αγνοήθηκε από αυτούς η φοιτητική απαρχή του κινήματος. Ακόμα και τότε το ΓΚΚ έμεινε στο πλαίσιο της διεκδίκησης ικανοποίησης «νομιμοποιημένων υλικών αιτημάτων» και δεν έθεσε θέμα εξουσίας ούτε καν εργατικού ελέγχου. Αυτή η εξήγηση έχει το προτέρημα ότι εντοπίζει τους λόγους της απότομης και ξαφνικής έκρηξης της λαϊκής οργής αλλά λόγω του απόλυτου οικονομικού ντετερμινισμού της αφήνει ελάχιστα περιθώρια στην ανάπτυξη επαναστατικής διεξόδου από την κρίση με την ανάδειξη της «ανωριμότητας» των αντικειμενικών και υποκειμενικών όρων. Η συλλογική δράση και η αυτενέργεια των κοινωνικών υποκειμένων δεν αναγνωρίζεται από το εκάστοτε ηγετικό κομματικό επιτελείο που θα αποφασίσει πότε θα είναι κατάλληλη η στιγμή της ρήξης.
7. Η πιο θεσμική προσέγγιση απέδιδε τα γεγονότα του Μάη στην πολιτική και καθεστωτική κρίση της 5ης γαλλικής δημοκρατίας, η οποία όπλισε τον Πρόεδρο της δημοκρατίας με υπερεξουσίες και οχύρωνε την κυβέρνηση απέναντι στον κοινοβουλευτικό έλεγχο περιορίζοντας σε δευτερεύοντα ρόλο το κοινοβούλιο και την επίσημη αντιπολίτευση, ωθώντας σε πιο ριζοσπαστικές μορφές αντίθεσης στην κυβέρνηση και το καθεστώς. Αντίθετα, στην 3η και στην 4η Δημοκρατία, το κοινοβούλιο έπαιζε τον πρώτο ρόλο και έδινε διέξοδο στις κυβερνητικές κρίσεις προτού αυτές εξελιχθούν σε καθεστωτικές κρίσεις. Στην 5η Δημοκρατία, λοιπόν, αναπτύχθηκε το καθεστώς του «αυταρχικού κρατισμού», που αφαιρούσε πολλές βαλβίδες ασφαλείας του συστήματος και έστελνε τους διαμαρτυρόμενους στους δρόμους της Γαλλίας που από το 1789 ως σήμερα φιλοξένησαν δεκάδες εκατομμύρια διαδηλωτές και διαδηλώτριες που διαμαρτύρονταν κατά του αυταρχικού γραφειοκρατικού γαλλικού κράτους.
8. Τέλος, μια ερμηνεία, που δίνει σημαντικό ρόλο στον υποκειμενικό παράγοντα αλλά και στον παράγοντα της τύχης, είναι αυτή που αποδίδει την κρίση στην αλληλουχία διαφόρων γεγονότων και στις αποφάσεις των πολιτικών παραγόντων. Αναδεικνύεται έτσι η στρατηγική και οι τακτικές σε βασικό μοχλό των εξελίξεων. Σημαντικό, λοιπόν, ρόλο έπαιξε το γεγονός ότι το Πανεπιστήμιο της Ναντέρ, από όπου άρχισαν όλα, ήταν αποκομμένο από τον έξω κόσμο δημιουργώντας μια αίσθηση κοινής ταυτότητας στους φοιτητές και τις φοιτήτριές του. Εξίσου σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι καθυστερήσεις του υπουργού Παιδείας για την εκπόνηση σχεδίου μεταρρυθμίσεων και τη δημόσια διαβούλευσή του ώστε να τύχει αποδοχής και να εφαρμοστεί. Ήταν σημαντικό επίσης το γεγονός ότι η αστυνομία εισέβαλε στη Σορβόννη στις 3 Μαΐου δημιουργώντας την αίσθηση ότι η καταστολή θα ενταθεί πέρα από τα «λογικά» όρια. Ακόμη και η ταυτόχρονη απουσία του Προέδρου και του Πρωθυπουργού στο εξωτερικό που σήμαινε αναβλητικότητα στη λήψη ουσιαστικών πολιτικών αποφάσεων προστέθηκε ως κρίκος στην αλυσίδα των γεγονότων που οδήγησαν στην γενίκευση της εξέγερσης, χωρίς επιστροφή σε προηγούμενες καταστάσεις.

Ας δούμε τώρα πώς η αμφισβήτηση του κοινωνικο-οικονομικού συστήματος και της πολιτικής του περνάει μέσα από την ανάπτυξη του οικολογικού κινήματος. Ως κοινωνικό κίνημα λαμβάνει υπόψη του τη θεσμική δομή και την ιδεολογία του κράτους, το βαθμό συγκεντρωτισμού των λειτουργιών του, τις δυνατότητες για συμμετοχή των πολιτών στη λήψη και εφαρμογή των πολιτικών αποφάσεων. Με άλλα λόγια, κάθε κοινωνικό κίνημα λαμβάνει υπόψη τη «δομή των πολιτικών ευκαιριών». Από τα μέσα του 19ου αιώνα διάφορα κινήματα για τη διατήρηση δασών και άλλων φυσικών πόρων αγωνίστηκαν για να αποσπάσουν φιλοπεριβαλλοντικές πολιτικών από τις κυβερνήσεις, για να προωθήσουν την ιδέα της «επιστροφής στις ρίζες και στη φύση». Κάποια συχνά στρέφονταν σε αντιδραστικές πολιτικές αντιλήψεις. Όμως, στη δεκαετία του 1960 αρχίζει να γίνεται συνείδηση ότι η απρόσκοπτη καπιταλιστική βιομηχανική ανάπτυξη προκαλεί σημαντικές ζημιές στο φυσικό περιβάλλον της γης. Στις ΗΠΑ προκάλεσε σοκ η δημοσίευση της εργασίας Σιωπηλή Άνοιξη της Rachel Carson. Πιο πριν ο Murray Bookchin, έγραψε την πρώτη πραγματεία περί «πολιτικής οικολογίας». Θετικοί επιστήμονες προβληματίζονταν με την επίπτωση της εκβιομηχάνισης στους πόρους του πλανήτη, την αύξηση του πληθυσμού της γης και τη διατροφή του πλεονάζοντος πληθυσμού Στη δεκαετία του 1970 μια σειρά εκδόσεις και επιστημονικά άρθρα αρχίζουν να «ανοίγουν τα μάτια» πολλών ανθρώπων. Τα ΜΜΕ της εποχής «μυρίστηκαν» την ένταξη στις δημόσιες αντιπαραθέσεις μιας νέας θεματολογίας και ενός νέου κοινού που ξεχώριζε από τις παλιότερες γενιές. Έτσι άρχισαν να αναλύουν το φαινόμενο «περιβαλλοντικό κίνημα». Το 1972 η έκθεση της Λέσχης της Ρώμης, με τίτλο Τα όρια της ανάπτυξης, τόνιζε ότι «η απεριόριστη ανάπτυξη σ’ ένα πεπερασμένο σύστημα είναι μια απραγματοποίητη φαντασίωση». Επιπλέον το περιοδικό Ecologist με το άρθρο «Προσχέδιο για την Επιβίωση» πρότεινε «μια στρατηγική για την αλλαγή και υπογράμμιζε ότι οι αποκεντρωμένες κοινωνικές δομές ταιριάζουν σε μια (αυτό)διατηρούμενη κοινωνία».

Η εξέγερση του Μάη του 1968 και το κίνημα αμφισβήτησης έδωσε νέα ώθηση στο ζήτημα της συγκρότησης ριζοσπαστικού οικολογικού κινήματος. Η δημιουργία οικολογικών κινημάτων είναι το νέο δεδομένο μετά το 1968. Η ανάπτυξη μιας σειράς κινητοποιήσεων ανέδειξε την ανάγκη αυτής της πολιτικής, με πρώτο θέμα την αντίσταση στην οικοδόμηση πυρηνικών εργοστασίων και την κατασκευή πυρηνικών όπλων που συνέδεε το οικολογικό κίνημα με το ειρηνιστικό. Οικολογικές ομάδες, εναλλακτικές ομάδες πρωτοβουλίας πολιτών, που δημιουργούνταν από παλιότερα μέλη των οργανώσεων της αριστεράς ή των κοινοβίων των χίπικων κοινοτήτων και αντιπάλευαν τόσο τον καπιταλισμό όσο και το γραφειοκρατισμό των κομμουνιστικών κομμάτων σε Δύση και Ανατολή. Οικοδομήθηκε ένα κίνημα με κύριες αρχές την άμεση δημοκρατία και την καθολική ισότητα με εναλλακτικό κοινωνικό περίγυρο που περιλάμβανε οικολογικές και φεμινιστικές οργανώσεις, αναρχο-αυτόνομες ομάδες και ελευθεριακούς σοσιαλιστές. Επρόκειτο για τη δημιουργία κοινοτήτων με αντιαυταρχικό τρόπο λειτουργίας, την ολοκλήρωση της προσωπικής ζωής στη βάση της αναγνώρισης ότι «το πολιτικό είναι προσωπικό». Αυτή η συμβίωση της εναλλακτικής κουλτούρας με την κληρονομιά της «Νέας Αριστεράς» θα περιθωριοποιούσε την παλιά περιβαλλοντιστική αντίληψη. Στη Γαλλία, πρωταγωνιστές των γεγονότων του Μάη πρωταγωνίστησαν και στη συγκρότηση τέτοιων ομάδων και κινημάτων. Μάλιστα, ο αγρονόμος Ρενέ Ντιμόν διεκδίκησε την εκλογή του στο αξίωμα του Προέδρου της χώρας το 1974. Στην Δυτική Γερμανία, η βίαιη σύγκρουση μεταξύ της Εξωκοινοβουλευτικής Αντιπολίτευσης που εξέφραζε την μαχητική αριστερή νεολαία των πανεπιστημίων (και της νεολαίας του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος) και της κυβέρνησης του Μεγάλου Συνασπισμού των δύο μεγάλων κομμάτων της Σοσιαλδημοκρατίας και της Χριστιανοδημοκρατίας καθόριζε σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις και την τροπή που θα έπαιρναν οι κινητοποιήσεις. Η δολοφονική απόπειρα εναντίον του ηγέτη των ριζοσπαστών φοιτητών Ρούντι Ντούτσκε και η βίαιη δολοφονία από αστυνομικό του φοιτητή Μπένο Όνεζοργκ σε διαδήλωση κατά του Σάχη του Ιράν είχαν ως αποτέλεσμα την άμεση ριζοσπαστικοποίηση της αριστερής πτέρυγας των Σοσιαλδημοκρατών φοιτητών και τη δημιουργία του κινήματος της 2 Ιούνη. Όμως, ένα τμήμα του κινήματος εξωθήθηκε στην ένοπλη πάλη κατά του συστήματος και των εκπροσώπων του μέσω μικρών ομάδων τύπου RAF ενώ οι διάφορες ομάδες που αποτελούσαν την πλειοψηφία του κινήματος ακολουθούσαν ποικίλες στρατηγικές χωρίς να καταφεύγουν στην ατομική βία. Η γερμανική «ιδιαιτερότητα» του ναζισμού και της καταστροφής της χώρας στο Β΄ Π.Π. συνέβαλε στην ιδιαίτερη ένταση που πήρε η σύγκρουση. Οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ της χώρας είχαν σκοπό την άνευ προηγουμένη οικονομική ανάπτυξη και ευημερία της βιομηχανικής Γερμανίας που μπορεί να απέφερε καλά εργατικά εισοδήματα και ισχυρό κοινωνικό κράτος αλλά είχε βαρύ τίμημα. Η μόλυνση του περιβάλλοντος, η ρύπανση ποταμών και λιμνών από τα βιομηχανικά απόβλητα, η κατακόρυφη αύξηση της παραγωγής και κυκλοφορίας των πάσης φύσεως Ι.Χ. και οχημάτων και, τέλος, η σχεδιαζόμενη δημιουργία δεκάδων πυρηνικών εργοστασίων μαζί με την εγκατάσταση στο έδαφος της χώρας νέων γενεών πυρηνικών πυραυλικών συστημάτων κατά της ΕΣΣΔ όλα αυτά συντελούσαν στην οικολογική ανισορροπία σε μια καταναλωτική κοινωνίας με τεχνοκρατικής λογικής «μονοδιάστατους ανθρώπους», πολίτες με περιορισμένους ψυχοπνευματικούς ορίζοντες.
Στην Ελλάδα, το «μήνυμα» του Μάη ήρθε μερικά χρόνια αργότερα λόγω της Δικτατορίας, το Νοέμβριο του 1973 και μετά με το κύμα των καταλήψεων εναντίον του ν. 815/78. Παράλληλα αναπτυσσόταν το οικολογικό κίνημα με αργότερους ρυθμούς σε σχέση με τις ευρωπαϊκές και τις βορειοαμερικανικές κοινωνίες. Από το 1973 ως και το 1981 έγιναν οχτώ μαζικές κινητοποιήσεις στην περιφέρεια, εκτός Αθηνών που αφορούσαν εναντίωση σε ίδρυση νέων βιομηχανιών και μεταφορά ορισμένων, αντιπαράθεση σε μεγάλης κλίμακας σχέδια βιομηχανιών. Υπήρχε πολυταξική συμμετοχή πολιτών, υποκίνηση από ομάδες πρωτοβουλίας βάσης ή συντονιστικές επιτροπές, επιλογή ίδιων τρόπων κινητοποίησης και μεταφορά του αγώνα στην Αθήνα και υποστηρίζονταν από μη τοπικές οργανώσεις προστασίας περιβάλλοντος. Η αντιμετώπιση των κινητοποιήσεων από τα κόμματα ώσπου αυτές να εδραιωθούν ήταν σχεδόν εχθρική. Προβάλλονταν εναλλακτικά πρότυπα γεωργικής ή ήπιας τουριστικής ανάπτυξης. Τέλος, οι κινητοποιήσεις ήταν συχνά αποτελεσματικές. Τη δεκαετία του 1980 τόσο το κράτος με τις πολιτικές του αλλά και τις ελλείψεις παρεμβάσεών του όσο και η πλειονότητα των ιδιωτικών επιχειρήσεων αδιαφορούν για τις συνέπειες της δραστηριότητάς τους, και από κοντά η έλλειψη κατάλληλων δημοσίων συγκοινωνιών ωθεί στην υπέρμετρη ανάπτυξη της αγοράς αυτοκινήτων. Στη δεκαετία αυτή, δημιουργήθηκαν και εδραιώθηκαν τοπικές οικολογικές ομάδες πολιτών στην Αθήνα και στην περιφέρεια, κυκλοφόρησαν θεωρητικά έργα, αυξήθηκαν τα περιοδικά της πολιτικής οικολογίας και η κυκλοφορία τους μιας και απευθύνθηκαν σε ευρύτερο κοινό. Επίσης, δειλά αλλά σταθερά με συχνές και θεαματικές παρεμβάσεις, μελέτες και εναλλακτικές προτάσεις, δραστηριοποιήθηκε τη Greenpeace και δημιουργήθηκαν αντιπροσωπείες άλλων οργανώσεων όπως η WWF, οι Φίλοι της Γης κλπ. Το αίτημα για πολιτική συγκρότηση ενός συντονιστικού φορέα για τις πολύμορφες τοπικές και περιφερειακές παρεμβάσεις τυγχάνει πλέον γενικής αποδοχής στο βαθμό που το υπάρχοντα κόμματα δεν προσαρμόζονται με τη μερική εξαίρεση της ανανεωτικής και της ευρύτερης εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς που, έτσι κι αλλιώς, υπερβαίνει τις παραδοσιακές διαιρέσεις. Η κάθοδος του ψηφοδελτίου «Οικολόγοι-Εναλλακτικοί» στις Ευρωεκλογές του Ιουνίου 1989 και η σχετική επιτυχία τους πανελλαδικά αλλά κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, έδωσε το έναυσμα για τη δημιουργία της Ομοσπονδίας Οικολογικών και Εναλλακτικών Οργανώσεων τον Οκτώβριο του 1989, και την κάθοδο στις βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου 1989 και Απριλίου 1990 με την εκλογή και στις δυο εκλογές των πρώτων οικολόγων βουλευτών στην ιστορία του Ελληνικού κοινοβουλίου με το σχήμα των «Οικολόγων-Εναλλακτικών». Οι σημαντικές διαφωνίες επί των βασικών πολιτικών ζητημάτων που δεν έτυχαν της κατάλληλης επεξεργασίας και συζήτησης, οι πολύ διαφορετικές προελεύσεις (ιδεολογικές και πολιτικές) των συμμετεχόντων στα πλαίσια της Ομοσπονδίας και η ενσωμάτωση στοιχείων του οικολογικού λόγου και οικολογικών αιτημάτων στα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων, κυρίως του ΠΑΣΟΚ και του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου έδωσαν το έναυσμα για την εκδήλωση της υποβόσκουσας κρίσης των «Οικολόγων-Εναλλακτικών» και την αδρανοποίησή τους με αποτέλεσμα το 1993 να μην υπάρξει αξιόπιστο οικολογικό ψηφοδέλτιο στις βουλευτικές εκλογές. Η συνεχής αύξηση οικολογικών κινητοποιήσεων από τοπικές ομάδες και κινήσεις πολιτών που εκδηλώνονται στη διάρκεια της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα και η παράλληλη επιδείνωση όλων των δεικτών της περιβαλλοντικής κατάστασης τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς σε συνδυασμό με την εντεινόμενη κρίση εκπροσώπησης που γινόταν ολοένα και πιο φανερή είχε ως συνέπεια την επάνοδο των οικολογικών εκλογικών σχημάτων τόσο των «Οικολόγων-Πράσινων» όσο και του ΣΥΡΙΖΑ.

Θανάσης Τσακίρης (Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Κοινωνιολογίας)
http://tsakiris.snn.gr,
http://tsakthan.blogspot.com,
http://tsakthan.wordpress.com
E-mail: tsakthan@gmail.com,
tsakthan@otenet.gr

1968 και φεμινιστικό κίνημα

1968 και φεμινιστικό κίνημα

του Θανάση Τσακίρη


Υπάρχει μια άποψη, αρκετά διαδεδομένη στο πλαίσιο του φεμινιστικού κινήματος, ότι ο Μάης ήταν γένους αρσενικού στην πραγματικότητα. Αληθεύει κάτι τέτοιο ή είναι αποκύημα της φαντασίας που δεν κατάφερε να ανεβεί στην εξουσία; Όταν ο νέος με τη σημαία φιλάει το κορίτσι του πίσω από το οδόφραγμα της το μόνο που σκέφτεται είναι πώς θα…; Ή μήπως τα παρεξηγήσαμε όλα αυτά;

Προ Μαΐου 1968 υπήρχε μια κατάσταση ολίγον έως πολύ απαγορευτική για τις γυναίκες και γενικότερα κάθε ανθρώπινο ον που δεν συμφωνούσε απόλυτα με τις «αρσενικές» προδιαγραφές. Πρώτον, παρ’ ό,τι η Γαλλία εθεωρείτο μια χώρα «πολιτισμένη» και «διαφωτισμένη», η πραγματικότητα όσον αφορά τις γυναίκες ήταν ιδιαίτερα σκληρή. Στην κεντρική πολιτική σκηνή η παρουσία τους ήταν ελάχιστη έως μηδαμινή. Από το 1945 ως το 1958, κατά τη διάρκεια της Τέταρτης Δημοκρατίας μόνο 4 γυναίκες ανέλαβαν υπουργικό ή υφυπουργικό αξίωμα σε 27 διαδοχικές κυβερνήσεις και ποτέ πάνω από μία στην ίδια κυβέρνηση. Η πρώτη γυναίκα που πήρε μέρος σε κυβέρνηση ήταν η σοσιαλίστρια Αντρέ Βιενώ, χήρα Αντιστασιακού, διορίστηκε στις 8/5/46 Υφυπουργός Νεολαίας και Αθλητισμού στη Χριστιανοδημοκρατική κυβέρνηση του Ζωρζ Μπιντώ. Έμεινε μόνο 7 μήνες στο υφυπουργείο. Στις 24/11/47 διορίστηκε στην κυβέρνηση του Ρομπέρ Σουμάν ως Υπουργός Υγείας και Πληθυσμού, η Ζερμαίν Πουανσώ-Σαπουί, η οποία εγκατέλειψε το αξίωμα μαζί με την κυβέρνηση που ανατράπηκε στις 22 Μαΐου 1948, αφού υποχρεώθηκε να υπογράψει ένα νόμο, ο οποίος είχε συνταχθεί εν απουσία της και προέβλεπε τη δημοσία χρηματοδότηση της ιδιωτικής εκπαίδευσης. Ακολούθησαν η σοσιαλίστρια Ζακλίν Τομέ-Πατενότρ το 1957 και από το 1959 ως το 1962 η Ναφίσα Σιντ Καρά, υπεύθυνη για την Αλγερία Υπουργός της κυβέρνησης Ντεγκώλ. Στην Πέμπτη Δημοκρατία τα πράγματα ήταν ακόμη χειρότερα στην αρχή. Στην κυβέρνηση του Πομπιντού που διοικούσε τη χώρα κατά τα γεγονότα του Μάη του ’68 στην κυβέρνηση δεν συμμετείχε καμία γυναίκα. Στο επίπεδο της ανώτατης σχολής διοίκησης της Γαλλίας (ΕΝΑ) από τις τάξεις της οποίας προήλθαν οι περισσότεροι Γάλλοι πολιτικοί, η κατάσταση ήταν δραματική: από το 1945 που έγινε μικτή η σχολή μόνο 18 γυναίκες αποφοίτησαν έναντι 706 ανδρών.
Όμως, δεν ήταν μόνο η κεντρική πολιτική σκηνή το πρόβλημα. Στη δεκαετία του ’60 τα κύρια ενδιαφέροντα των γυναικών στρέφονταν στις συνθήκες της καθημερινής ζωής: γάμος, μητρότητα, σεξουαλικότητα, αντισύλληψη, συνθήκες εργασίας. Στο επίκεντρο των ενδιαφερόντων και των ανησυχιών ήταν η ελευθερία της έκφρασης και η ανεξαρτησία: ανεξαρτησία στα πλαίσια του γάμου, ελευθερία επιλογής μεταξύ μητρότητας και αντισύλληψης, ισότητα στις ευκαιρίες εκπαίδευσης για την επαγγελματική επιλογή και την οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών. Η αμφισβήτηση της πατριαρχίας (του καπιταλισμού και των ιεραρχικών δομών) ήταν στην ημερήσια διάταξη. Μυθιστοριογράφοι, όπως η Κριστιάν Ροσφόρ, περιέγραψαν τα διλήμμματα και τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν τα κορίτσια της εργατικής τάξης έτσι όπως ήταν εγκλωβισμένα σε καταστάσεις που η έλλειψη χρημάτων και εκπαίδευσης ανάγκαζαν ακόμη και τις πιο έξυπνες ή/και ατίθασες γυναίκες να παντρεύονται νωρίς και να βιώνουν πολλαπλά αδιέξοδα. Όσες γυναίκες κατάφερναν να φοιτήσουν στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση αποφοιτούσαν εξίσου καλά με τους άνδρες, αλλά στο πανεπιστήμιο τα πάντα ήταν σχεδιασμένα έτσι ώστε αυτές να κατευθύνονται προς τις κλασικές και ανθρωπιστικές σπουδές και οι άνδρες στις τεχνικές, θετικές και οικονομικές επιστήμες. Όσες εγκατέλειπαν στα 16 τους χρόνια το Λύκειο είχαν πολύ χειρότερη εξέλιξη σε σχέση με τα αγόρια στην αγορά εργασίας και κατέφευγαν είτε στην πρόσκαιρη εργασία είτε στην ανεργία και στο γάμο.
Μέσα σε τέτοιες συνθήκες αναδύθηκε το 1968 ένα νέο φεμινιστικό κίνημα κόντρα στην κυρίαρχη κουλτούρα και πρακτική που επικρατούσε τόσο στα παλιά όσο και στα νέα αριστερά και αριστερίστικα κινήματα που άνθισαν το έτος αυτό. Οι γυναίκες συνειδητοποιούσαν ότι στη διάρκεια των κινητοποιήσεων αντιμετωπίζονταν ως υποτελείς παρά το γεγονός ότι μάχονταν δίπλα και ισότιμα με τους άνδρες συντρόφους στα οδοφράγματα: “Les hommes discourent les femmes nettoient” («Οι άνδρες συζητούν, οι γυναίκες καθαρίζουν».) Έτσι, τόσο διαισθητικά όσο και έχοντας διαβάσει τις σχετικές πραγματείες των φεμινιστριών του πρώτου κύματος και, κυρίως, το «Δεύτερο Φύλο» της φεμινίστριας φιλοσόφου Σιμόν ντε Μπωβουάρ , οι γαλλίδες φεμινίστριες αποφάσισαν να οργανωθούν ξεχωριστά από τους άνδρες σε δικές τους ομάδες και κινήσεις μόνο για γυναίκες. Η Μπωβουάρ δημιουργεί ένα ιδιαίτερα υπαρξιστικό φεμινιστικό ρεύμα που καλεί σε μια ηθική επανάσταση και τονίζει ότι η ύπαρξη προηγείται της ουσίας («καμία δεν γεννιέται γυναίκα αλλά γίνεται»). Εστιάζει τους φακούς της σκέψης στην έννοια του «Άλλου» και μ’ αυτή εξηγεί την κοινωνική κατασκευή της Γυναίκας ως της πεμπτουσίας του Άλλου που θεωρεί θεμελιακό παράγοντα της γυναικείας καταπίεσης. Υποστηρίζει ότι οι γυναίκες είναι εξίσου ικανές να κάνουν επιλογές με τους άνδρες και μπορούν έτσι να ανέβουν και να ξεπεράσουν την «ενύπαρξη» όπου είχαν ως πρόσφατα καταφύγει και να προσεγγίσουν την «υπέρβαση», μια θέση, δηλαδή, στην οποία καθεμιά θα μπορεί να αναλάβει την ευθύνη του εαυτού της και να επιλέγει την δική της ελευθερία.
Σκοπός ήταν η ανάδειξη των πολιτισμικών και κοινωνικών παραγόντων που καθήλωναν ιστορικά τις γυναίκες σε υποτελείς ρόλους (μητέρα, σύζυγος, κόρη, ερωμένη…). Το Κίνημα για την Απελευθέρωση των Γυναικών (MLF) επέμενε ότι οι προσωπικοί αγώνες των γυναικών δεν πηγάζουν από ατομικά αλλά από κοινωνικά προβλήματα («Το προσωπικό είναι Πολιτικό») και ενθάρρυνε τη συγκρότηση κινηματικών ομάδων βάσης για την αφύπνιση συνειδήσεων . [3] Την ίδια χρονιά η Φρανσουά Παρτυριέ δημοσίευσε την «Ανοιχτή Επιστολή προς τους άνδρες και συνίδρυσε την ιδιαίτερα σημαντική από άποψη επιρροής «Ψυχανάλυση και Πολιτική φεμινιστική ομάδα (psych & po)

Στην άλλη όχθη του Ατλαντικού η Betty Friedman με το έργο της The Feminist Mystique ενέπνευσε ένα μαχητικό φιλελεύθερο φεμινιστικό κίνημα που προσέλκυσε εκτός από τις φοιτήτριες της αμερικανικής νέας αριστεράς και ένα μεγάλο αριθμό γυναικών από τα εκτεταμένα μικροαστικά προάστια των μεγαλουπόλεων για να διεκδικήσουν το δικαίωμα στην εργασία και την ισότιμη εξέλιξη με τους άνδρες στους χώρους εργασίας. «Αν έχω δίκιο, το πρόβλημα, που δεν έχει όνομα και διεγείρει τα μυαλά τόσο πολλών Αμερικανίδων σήμερα, δεν είναι ζήτημα απώλειας της θηλυκότητας ή υπερβολικής εκπαίδευσης ή οι απαιτήσεις του οικογενειακού βίου, αλλά είναι πολύ πιο σημαντικό απ’ όσο αναγνωρίζει κανείς. Είναι το κλειδί για όλα αυτά τα νέα και τα παλιά προβλήματα που από καιρό βασανίζουν τις γυναίκες, τους συζύγους και τα παιδιά τους και σπαζοκεφαλιάζουν τους γιατρούς και τους εκπαιδευτικούς τους. Μπορεί κάλλιστα να αποτελέσει το κλειδί του μέλλοντός μας ως έθνος και ως πολιτισμό. Δεν μπορούμε πια να αγνοούμε αυτή την εσωτερική φωνή των γυναικών που λέει: “Θέλω κάτι περισσότερο από το σύζυγό μου, τα παιδιά μου και το σπιτικό μου.”»

Το «δεύτερο κύμα» έρχεται να στρέψει τα πυρά της κριτικής του στην διαμορφωμένη κοινωνική και πολιτική κατάσταση του κράτους πρόνοιας που ενώ παραχώρησε μετά από αγώνες το δικαίωμα της ψήφου εν τούτοις, στην ουσία του, παραμένει πατριαρχικό. Με το «πρώτο κύμα» μοιράζεται το ίδιο πάθος του αγώνα για την εξασφάλιση και θεσμική κατοχύρωση των ίσων νομικών, εκπαιδευτικών και οικονομικών δικαιωμάτων για τις γυναίκες. Η θεσμοποίηση της αναπαραγωγής χρησιμοποιείται από την πατριαρχία με στόχο τον περιορισμό των ευκαιριών για τις γυναίκες να εισέλθουν στη σφαίρα της παραγωγής με αξιώσεις και στην καλύτερη περίπτωση να αποδεχθούν να εργασθούν σε part-time κακοπληρωμένες εργασίες. Η ανάλυση της αναπαραγωγικής εξουσίας και των αντίστοιχων τεχνολογιών της είναι για τις φεμινίστριες του «δεύτερου κύματος» κρίσιμα ζητήματα που απαιτούν θεωρητική επιστημονική διερεύνηση. Το δικαίωμα της αναπαραγωγής έγινε έτσι κεντρικό θέμα αντιπαράθεσης με την πατριαρχική λογική και ιδεολογία και αυτό φαίνεται καθαρά στο ερώτημα που έθεσε η Mary O’ Brien για το σημείο από το οποίο αρχίζει η φεμινιστική θεωρία και στην απάντηση που έδωσε η ίδια : «Απαντώ πως βρίσκεται μέσα στη διαδικασία της αναπαραγωγής των γυναικών. Η πάλη για τα αναπαραγωγικά δικαιώματα συνεπάγεται αγώνα ενάντια στη σεξουαλική και στην οικιακή βία, και έχει βαθύτατους αντίκτυπους στην φυλετική ταυτότητα».[5] Στα πλαίσια αυτά αναπτύχθηκαν καμπάνιες με κεντρικά θέματα το δικαίωμα στην άμβλωση , τη δημιουργία κέντρων για την περίθαλψη κακοποιημένων γυναικών και για το «φωτισμό της νύχτας». Επίσης επαναπροσδιορίστηκαν οι σχέσεις του φύλου, της φυλής και της τάξης και τέθηκε επί τάπητος το ζήτημα των πολλαπλών ταυτοτήτων που προσδιορίζουν τις γυναίκες , όπως και όλους τους πολίτες , ως κρίσιμο για τη στρατηγική των φεμινιστικών κινημάτων όπως θα δούμε στη συνέχεια. Τέλος ζήτημα της ασφαλούς περιβαλλοντικής αναπαραγωγής και αναδεικνύεται το αίτημα μέσα από καμπάνιες ειρήνης για μεγάλες αλλαγές στην αναπαραγωγή . Το «δεύτερο κύμα» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πλέον ως το «κίνημα για την απελευθέρωση των γυναικών» από την πατριαρχία. Οι προϋποθέσεις που έθεσε ο φιλελεύθερος φεμινισμός αλλά και οι ριζοσπαστικές κριτικές του για την ουσιαστικοποίηση της έννοιας της ιδιότητας του πολίτη είναι ακόμη ανεκπλήρωτες και αυτό γίνεται έκδηλα φανερό με την αυξανόμενη βία σε βάρος των γυναικών εντός και εκτός οικίας όσο και σε ειρηνικές και μη περιόδους . Η διαμάχη μεταξύ των φεμινιστριών της ισότητας και των φεμινιστριών της διαφοράς θα επανέλθει στο προσκήνιο με νέα πιο καθαρή μορφή, τόσο θεωρητική όσο και πρακτική πολιτική.
Ποια είναι, όμως, η σχέση του μαρξισμού με το φεμινιστικό κίνημα, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά το 1968; Η τάση του σοσιαλιστικού / μαρξιστικού φεμινισμού προσπαθεί να ισορροπήσει ενσωματώνοντας στοιχεία και από τις δυο πλευρές της διαχωριστικής γραμμής. H πιο παραγωγική συζήτηση εμφανίζεται στο χώρο της Βρετανικής αριστεράς ανάμεσα στις φεμινίστριες που δέχτηκαν ως πλαίσιο το Μαρξισμό λόγω της ιδιαίτερης μακρόχρονης σοσιαλιστικής παράδοσης της χώρας. Οι βασικές συμβολές στη σοσιαλιστική / μαρξιστική φεμινιστική σκέψη προήλθαν από τα έργα της Juliet Mitchell που θεώρησε ότι η γυναικεία υποταγή είναι αποτέλεσμα ιστορικών αλλαγών στην παραγωγή και ιδιαίτερα σε τέσσερις δομές : αναπαραγωγή, παραγωγή, παιδική κοινωνικοποίηση και σεξουαλικότητα. Επίσης η Μitchell συμβάλει στο να ξεκαθαριστεί ότι επειδή αυτές οι δομές συμπυκνώνονται στο χώρο της οικογένειας τότε η γυναικεία απελευθέρωση δεν είναι συνεπαγόμενο αποτέλεσμα της ανατροπής του καπιταλισμού ανοίγοντας το δρόμο για την υιοθέτηση της άποψης για την αυτονομία του φεμινιστικού κινήματος το οποίο στοχεύει στην ανατροπή και μετασχηματισμό των δομών που αναφέρθηκαν. Ο μετασχηματισμός δεν αφορά μόνο τις υλικές αλλά και την ψυχική δομή. Το δεύτερο κύμα, κατά τη Mitchell, είναι «ιδεολογικό προϊόν των συγκεκριμένων οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών και η ριζοσπαστικότητά του είναι έκφραση του γεγονότος ότι αναδείχθηκε σε στιγμές εξέλιξης κρίσιμων μεταβολών και οραματίστηκε αλλαγές που θα πήγαιναν πέρα από τις μεταρρυθμιστικές μεταβολές. Η Sheila Rowbotham άσκησε μεγάλη επίδραση στη σοσιαλιστική / μαρξιστική φεμινιστική σκέψη με τη θέση της ότι μόνο οι εργάτριες είναι εκείνες που μπορούν να τεθούν στην πρωτοπορία του φεμινισμού στο βαθμό που είναι εκείνες που βιώνουν τη διπλή καταπίεση του φυλετικού καταμερισμού εργασίας τόσο στο χώρο εργασίας όσο και στο χώρο του σπιτιού και της οικογένειας. Σημαντική ήταν η θέση της Rowbotham για την άποψη περί πατριαρχίας ως όρου που δεν καταφέρνει να δείξει ποιες είναι μέσα σε διαφορετικά ιστορικά συμφραζόμενα οι σχέσεις των γυναικών με την παραγωγή. Η Heidi Hartmann, από την άλλη μεριά του Ατλαντικού Ωκεανού, μιλά για τον ατυχή γάμο μαρξισμού και φεμινισμού και θεωρεί ότι η κριτική τόσο της πατριαρχίας όσο και του καπιταλισμού είναι αναγκαία γιατί είναι διακριτά συστήματα εξουσίας αλλά ταυτόχρονα αλληλοδιαπλεκόμενες μορφές υποταγής και καταπίεσης των γυναικών. Γίνεται έτσι κατανοητό ότι στο βαθμό που ο σοσιαλιστικός / μαρξιστικός φεμινισμός διευρύνει ως τα έσχατα όριά τους τις κλασικές μαρξιστικές έννοιες καταφέρνει ως ένα σημείο να ξεπεράσει το δυαδικό δίπολο ισότητας και διαφοράς.

Το πρόβλημα είναι πώς η θεωρία γίνεται πράξη; Η ιστορία, ή καλύτερα οι ιστορίες, των σοσιαλιστικών, κομμουνιστικών και αριστερίστικων κομμάτων, οργανώσεων και ομάδων, το ίδιο το 1968, δείχνει πως μπορούν στα λόγια να υιοθετήσουν και την πιο μαξιμαλιστική φεμινιστική γραμμή στην πράξη όμως να υπερισχύει η παραδοσιακή αντίληψη για το ρόλο των γυναικών και ο αγώνας των φεμινιστριών να γίνεται διπλός.

Τύρναβος: Εκδήλωση της ΑΡιστερής ΠΑρέμβασης "ΜΑΗΣ 1968 – ΜΑΗΣ 2008 ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ" (3 Μαίου 2008)

40 χρόνια πέρασαν από τον Γαλλικό Μάη του 1968, από την κοινωνική και πολιτική έκρηξη της νεολαίας και των εργαζομένων που ταρακούνησε συθέμελα την καρδιά της Ευρώπης. Η πολύμορφη εξέγερση ενάντια στο πολιτειακό- πολιτικό κατεστημένο, ενάντια στο γηρασμένο σύστημα κοινωνικών σχέσεων σημάδεψε και άλλαξε τον κόσμο ολόκληρο. Συνθήματα του Μάη του ΄68 όπως «είμαστε ρεαλιστές, ζητάμε το αδύνατο» εκφράζουν το εύρος της αμφισβήτησης των σύγχρονων κινημάτων που τολμούν να αγωνίζονται και να νικούν και αναπτύσσονται στη χώρα μας αλλά και σε όλο τον κόσμο.
Με σημείο αναφοράς τα 40 χρόνια από τον Μάη του ΄68 η ΑΡιστερή ΠΑρέμβαση του Τυρνάβου διοργανώνει εκδήλωση συζήτηση με θέμα:
ΜΑΗΣ 1968 – ΜΑΗΣ 2008
ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 3 Μάη 2008 και ώρα 8.30 μμ στο Εμμανουήλειο Πνευματικό Κέντρο Τυρνάβου. Αξίζει να σημειωθεί πως 3 Μάη 1968 ξεκίνησαν τα γεγονότα στη Γαλλία με το χτύπημα φοιτητικής διαδήλωσης από τις δυνάμεις καταστολής.

Ομιλητές στην εκδήλωση θα είναι:

Νάντια Βαλαβάνη-Συγγραφέας

Θανάσης Τσακίρης-Δρ. ΜΠΣ «Πολιτική Επιστήμη & Κοινωνιολογία» διδάσκων στο ΤΕΙ Πάτρας

Μαρία Πενταράκη
Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας – ΤΕΙ Πάτρας

Οι ερμηνείες του Μάη

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ

του Θανάση Τσακίρη

Ομιλία στην εκδήλωση της Κινηματογραφικής Λέσχης Ηλιούπολης (Κυριακή, 20.1.2008)

Η κοινωνική και πολιτική έκρηξη που ξέσπασε το Μάη του 1968 στη Γαλλία «έπιασε στον ύπνο» τις πολιτειακές, πολιτικές και κοινωνικές ηγεσίες της δεξιάς αλλά και της παραδοσιακής αριστεράς της χώρας και της Ευρωπαϊκής ηπείρου. Όλες αυτές οι ηγεσίες αλλά και μέρος των πνευματικών κύκλων της διανόησης θεωρούσαν τον κόσμο δεδομένο και καλουπαρισμένο στα μέτρα και σταθμά τους. Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα στις προσπάθειες εξήγησης και ερμηνείας του ξεσηκωμού οι οποίες ήταν σημαδεμένες από τις θεωρίες και αντιλήψεις ενός παλιού κόσμου που πέθαινε και που δεν μπορούσε να δει τι ήταν αυτό που γεννιόταν και το οποίο σε πολλές περιπτώσεις του πρόσφερε το ελιξήριο της νεότητάς του.
Η πρώτη εξήγηση που δόθηκε ήταν αυτή της κατεστημένης πολιτειακής και πολιτικής ηγεσίας που ανέπτυξε μια «θεωρία συνομωσίας». Ο Ντε Γκωλ και ο Πομπιντού (πρόεδρος και πρωθυπουργός αντίστοιχα) προσδιόρισαν ως «συνωμότες» το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και τις αριστερίστικες ομάδες αγνοώντας σκόπιμα ότι το ΓΚΚ αρχικά σαμποτάρισε την εξέγερση και συμμετείχε μόνο στο τέλος με την απεργιακή κινητοποίηση των συνδικάτων. Ας μην ξεχνάμε ότι την εποχή εκείνη ο Ψυχρός πόλεμος ήταν στο φόρτε του και οι πάσης φύσεως αυταρχικές εξουσίες επικαλούνται εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς προκειμένου να καταστείλουν κάθε αμφισβήτησή τους.

Μια δεύτερη εξήγηση που προσπάθησε να είναι πιο μέσα στα πράγματα τονίζει την κρίση του Πανεπιστημίου ως θεσμού. Το Πανεπιστήμιο είχε πια εξελιχθεί από την άποψη της κοινωνικής σύνθεσης του φοιτητόκοσμου και εν μέρει του ερευνητικού και διδακτικού προσωπικού. Από πανεπιστήμιο των αστικών και γραφειοκρατικών ελίτ είχε μετατραπεί μεταπολεμικά σε μαζικό πανεπιστήμιο των μεσαίων στρωμάτων και των πιο ταλαντούχων παιδιών της εργατικής τάξης των πόλεων. Έτσι, το περιεχόμενο των αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών και των εσωτερικών κανονισμών ήταν εκφράσεις του παλιού πανεπιστήμιου και δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες δεκάδων χιλιάδων φοιτητών και φοιτητριών που αγωνιούσαν για το μέλλον τους που φαινόταν μπλοκαρισμένο ανάμεσα στο «σύστημα» από τη μια και στο κοινωνικό παρελθόν τους από την άλλη. Η εξέγερση του φοιτητόκοσμου έδειξε ότι η οικοδόμηση νέων πανεπιστημίων, όπως αυτό της εργατικής γειτονιάς της Ναντέρ, δεν έλυνε το πρόβλημα που δεν ήταν ποσοτικό αλλά ποιοτικό.

Κάποιοι άλλοι δεν συμμερίζονταν την παραπάνω εξήγηση και έδωσαν τη δική τους. Θεωρούσαν ότι το κίνημα της αμφισβήτησης ήταν το ξέσπασμα της «εφηβικής ανταρσίας» και η φωτιά του «νεανικού πυρετού». Από αυτούς που τα έλεγαν αυτά, κάποιοι τα έβλεπαν με θετικό μάτι και μιλούσαν για τη «γιορτή της ζωής» και για το «εφηβικό 1789» που μετέτρεψε τη νεολαία σε «κοινωνικοπολιτική δύναμη». Οι πιο επικριτικοί μιλούσαν για «ψυχόδραμα» ή για «μίμηση» και ακόμη πιο ειρωνικά για «παρωδία επανάστασης» που έδινε διέξοδο στα ψυχικά αδιέξοδα των εξεγερμένων.

Η τέταρτη εξήγηση γενικεύοντας την ιδέα περί κρίσης την διευρύνει ως τα όρια της «κρίσης του πολιτισμού». Κατ’ αυτή την άποψη, οι νέοι και οι νέες επιτέθηκαν συνολικά εναντίον της «καταναλωτικής κοινωνίας». Σε αρκετές διαλέξεις του, ο αντιστασιακός συγγραφέας και μαχητής των Διεθνών Ταξιαρχιών, ο Αντρέ Μαλρώ, υπουργός πολιτισμού των κυβερνήσεων Ντε Γκωλ από το 1960 ως το 1969, τόνιζε ότι δεν επρόκειτο για ζήτημα μεταρρυθμίσεων αλλά για επιστροφή του παλιού μηδενισμού με τη μαύρη σημαία και μια αστείρευτη επιθυμία καταστροφής. Ουσιαστικά, η άποψη αυτή απέδιδε την κρίση του Μάη στην κατάρρευση των ιδεών και των αξιών του Διαφωτισμού και της Προόδου που είχαν υποσχεθεί κάτι το πολύ διαφορετικό από την αέναη ανάπτυξη του «καταναλωτισμού» και της «τεχνολογικής» και «τεχνοκρατικής» κοινωνίας.

Μια ερμηνεία που έβλεπε με εμφανή συμπάθεια το κίνημα του Μάη ήταν αυτή περί «ταξικής σύγκρουσης νέου τύπου». Την άποψη αυτή πρωτοδιατύπωσε ο κοινωνιολόγος Αλαίν Τουραίν. Η κρίση του ’68 δεν ήταν, κατ’ αυτόν, ένας άμεσος ταξικός αγώνας (εργάτες εναντίον εργοδοτών) αλλά περισσότερο κοινωνική, πολιτισμική και πολιτική πάλη. Ο στόχος αυτής της κινητοποίησης ήταν περισσότερο η κυριαρχία και η ενσωμάτωση/ολοκλήρωση, δηλαδή οι αγώνες γίνονταν εναντίον της τεχνοκρατίας, και λιγότερο η εκμετάλλευση. Οι άνθρωποι που λειτουργούσαν την κοινωνική μηχανή, οι επαγγελματίες και οι εργάτες της πραγματικής παραγωγής στρέφονταν εναντίον των τεχνοκρατών που είχαν υφαρπάξει την αρμοδιότητα λήψης των πάσης φύσεως πολιτικών και κοινωνικών αποφάσεων και ασκούσαν την κυριαρχία τους σε όλα τα επίπεδα.

Η ερμηνεία των πιο παραδοσιακών μαρξιστών απέδιδε στους εργάτες και όχι στους φοιτητές το ρόλο του ιστορικού υποκειμένου της επανάστασης. Γι’ αυτό αγνοήθηκε από αυτούς η φοιτητική απαρχή του κινήματος και μπήκαν στο παιχνίδι στο δεύτερο ημίχρονο όταν οι εργάτες αποφάσισαν γενική μαζική απεργία και σε προχωρημένη φάση κατέλαβαν τα εργοστάσιά τους με αίτημα τον εργατικό έλεγχο και την αυτοδιαχείριση. Ακόμα και τότε το ΓΚΚ έμεινε στο πλαίσιο της διεκδίκησης ικανοποίησης «νομιμοποιημένων υλικών αιτημάτων» και δεν έθεσε θέμα εξουσίας ούτε καν εργατικού ελέγχου. Κατά την εξήγηση αυτή, οι απαρχές της κρίσης και η διάχυσή της εντοπίζονται στην ίδια την οικονομία, καθώς μετά από μια αδιατάρακτη οικονομική ανάπτυξη μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Ιούλιο 1966 άρχισε η αντιστροφή της πορείας με επιβράδυνση της παραγωγής και απότομη αύξηση της ανεργίας που το 1968 ήταν τετραπλάσια αυτής που υπήρχε το 1964. Αυτή η εξήγηση έχει το προτέρημα ότι εντοπίζει τους λόγους της απότομης και ξαφνικής έκρηξης της λαϊκής οργής αλλά λόγω του απόλυτου οικονομικού ντετερμινισμού της αφήνει ελάχιστα περιθώρια στην ανάπτυξη επαναστατικής διεξόδου από την κρίση με την ανάδειξη της «ανωριμότητας» των αντικειμενικών και υποκειμενικών όρων. Η συλλογική δράση και η αυτενέργεια των κοινωνικών υποκειμένων δεν αναγνωρίζεται από το εκάστοτε ηγετικό κομματικό επιτελείο που θα αποφασίσει πότε θα είναι κατάλληλη η στιγμή της ρήξης.

Η πιο θεσμική προσέγγιση απέδιδε τα γεγονότα του Μάη στην πολιτική και καθεστωτική κρίση της 5ης γαλλικής δημοκρατίας, η οποία όπλισε τον Πρόεδρο της δημοκρατίας με υπερεξουσίες και οχύρωνε την κυβέρνηση απέναντι στον κοινοβουλευτικό έλεγχο περιορίζοντας σε δευτερεύοντα ρόλο το κοινοβούλιο και την επίσημη αντιπολίτευση, ωθώντας σε πιο ριζοσπαστικές μορφές αντίθεσης στην κυβέρνηση και το καθεστώς. Αντίθετα, στην 3η και στην 4η Δημοκρατία, το κοινοβούλιο έπαιζε τον πρώτο ρόλο και έδινε διέξοδο στις κυβερνητικές κρίσεις προτού αυτές εξελιχθούν σε καθεστωτικές κρίσεις. Στην 5η Δημοκρατία, λοιπόν, αναπτύχθηκε το καθεστώς του «αυταρχικού κρατισμού», κατά τη γνωστή φράση του Νίκου Πουλαντζά, το οποίο αφαιρούσε πολλές βαλβίδες ασφαλείας του συστήματος και έστελνε τους διαμαρτυρόμενους στους δρόμους της Γαλλίας που από το 1789 ως σήμερα φιλοξένησαν δεκάδες εκατομμύρια διαδηλωτές και διαδηλώτριες που διαμαρτύρονταν κατά του αυταρχικού γραφειοκρατικού γαλλικού κράτους.

Τέλος, μια ερμηνεία, που δίνει σημαντικό ρόλο στον υποκειμενικό παράγοντα αλλά και στον παράγοντα της τύχης, είναι αυτή που αποδίδει την κρίση στην αλληλουχία διαφόρων γεγονότων και στις αποφάσεις των πολιτικών παραγόντων. Αναδεικνύεται έτσι η στρατηγική και οι τακτικές σε βασικό μοχλό των εξελίξεων. Σημαντικό, λοιπόν, ρόλο έπαιξε το γεγονός ότι το Πανεπιστήμιο της Ναντέρ, από όπου άρχισαν όλα, ήταν αποκομμένο από τον έξω κόσμο δημιουργώντας μια αίσθηση κοινής ταυτότητας στους φοιτητές και τις φοιτήτριές του. Εξίσου σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι καθυστερήσεις του υπουργού Παιδείας για την εκπόνηση σχεδίου μεταρρυθμίσεων και τη δημόσια διαβούλευσή του ώστε να τύχει αποδοχής και να εφαρμοστεί. Ήταν σημαντικό επίσης το γεγονός ότι η αστυνομία εισέβαλε στη Σορβόννη στις 3 Μαΐου δημιουργώντας την αίσθηση ότι η καταστολή θα ενταθεί πέρα από τα «λογικά» όρια. Ακόμη και η ταυτόχρονη απουσία του Προέδρου και του Πρωθυπουργού στο εξωτερικό που σήμαινε αναβλητικότητα στη λήψη ουσιαστικών πολιτικών αποφάσεων προστέθηκε ως κρίκος στην αλυσίδα των γεγονότων που οδήγησαν στην γενίκευση της εξέγερσης, χωρίς επιστροφή σε προηγούμενες καταστάσεις.

Μπορεί ο Ντε Γκωλ τελικά να νίκησε στις εκλογές του Ιουνίου και να επήλθε κοινωνική γαλήνη, όμως, όπως τόνισε ένας μελετητής των κοινωνικών κινημάτων, ο Σίντνευ Τάροου, οι «πεφωτισμένες ελίτ» του άρχοντος μπλοκ εξουσίας του Γκωλισμού μπόρεσαν να νικήσουν εσωτερικές αντιστάσεις και να προωθήσουν τις μεταρρυθμίσεις προς ένα μαζικό πανεπιστήμιο και, πολύ σημαντικό για το ίδιο το κοινωνικο-πολιτικό σύστημα να ενσωματώσουν πολιτικά μέρος της αμφισβήτησης και των αμφισβητιών.

Τι σημαίνουν όλα αυτά σήμερα για εμάς; Πρώτα απ’ όλα, έχω την εντύπωση ότι ενώ η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται κατά τον ίδιο τρόπο εν τούτοις θα υπάρχει πάντοτε η νέα γενιά που, παρ’ ότι δεν είναι μια ενιαία κοινωνική κατηγορία, θα έχει αγωνίες και οράματα και ορισμένα τμήματά της θα προσπαθούν να υπερβούν τα όρια του κατεστημένου συστήματος και της πολιτικής του. Μια από τις τελευταίες ταινίες που γυρίστηκαν με φόντο το Μάη, οι «Ονειροπόλοι» του Μπερνάρτο Μπερτολούτσι, μας έδειξαν αυτό ακριβώς. Είδαμε δηλαδή νέους ανθρώπους να προσπαθούν να δοκιμάσουν να γνωρίσουν τα όριά τους και να τα ξεπεράσουν. Είπαν πως η ταινία αυτή ήταν νοσταλγική και μάλλον ελαφρώς αρρωστημένη. Νοσταλγική πιθανόν να ήταν. Εξάλλου ο Μπερτολούτσι το είχε τάξει στον εαυτό του. Αλλά αρρωστημένη από πού κι ως πού; Αν παίρνουμε τα πάντα τοις μετρητοίς χάνουμε το νόημα που είναι πίσω από τις γραμμές των υποτίτλων και τα πίξελ των εικόνων. Την δήθεν αρρωστημένη πλευρά την βλέπει μόνο η πλευρά εκείνη του νέου πολιτικού κατεστημένου που θέλει να κλείσει τους λογαριασμούς του με κάθε παρέκβαση της ιστορίας είτε αυτή λέγεται Μάης του ’68 είτε Σοβιετική ή Γαλλική επανάσταση. Ο Σαρκοζί μάλιστα το είπε ξεκάθαρα στην τελευταία προεκλογική συγκέντρωση: "Σ’ αυτές τις εκλογές το ζήτημα που τίθεται το κατά πόσο η κληρονομιά του Μάη του ’68 θα πρέπει να διατηρηθεί στη ζωή ή να εξοντωθεί μια και για πάντα». Δεύτερον, το ζητούμενο δεν είναι να καταλήξουμε στη μια μόνο ερμηνεία που θα είναι η ολόστρωτη αλλά να αναζητήσουμε εκείνα τα σημεία της κριτικής που αναδεικνύουν ή τουλάχιστον προσπαθούν να καταλήξουν σε στοιχεία μιας εναλλακτικής πρότασης για το μέλλον. Ζούμε σε μια κοινωνία που είναι ταυτόχρονα καταναλωτική αλλά και στερητική. Οι στρατιές των νέων αναζητούν όχι μια θέση στο δημόσιο όπως μας πιπιλίζει το μυαλό μια ορισμένη κρατική προπαγάνδα αλλά μια στοιχειώδη θέση εργασίας στα σύγχρονα εργασιακά κάτεργα, στις εταιρίες ενοικίασης προσωπικού, στην μερική απασχόληση. Ταυτόχρονα στην οθόνη του μυαλού τους προβάλλεται μια εικόνα ενός χαρούμενου κόσμου γεμάτου ευκαιρίες και απολαύσεις που δεν αντιστοιχεί στην πραγματική καθημερινότητα η οποία θυμίζει τα ανδροειδή της ταινίας Blade Runner που είχαν ρυθμιστεί για μια σύντομη ζωή που έπρεπε να τη ζουν διπλά για να την απολαύσουν. Παρόμοια κρίση με αυτή του Μάη του ’68 ίσως να μη ζούμε στις ημέρες μας. Η κρίση του Μάη του ’68 αφορούσε μια γενιά που ήξερε πώς θα ζήσει κάποια στιγμή καλύτερα από τους γονείς της. Σήμερα συμβαίνει το αντίθετο: μεγαλώνει η πρώτη γενιά που θα ζήσει μάλλον χειρότερα από τους γονείς της. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα συμβάλουμε στην αφύπνισή τους και πώς ισότιμα θα διεκδικήσουν μαζί μας το δικό τους μέλλον.

40 Χρόνια από το Μάη του '68: Α΄Μέρος. Βρετανία

40 Χρόνια από το Μάη του '68: Α΄Μέρος. Βρετανία

…Smoke on the water Fire in the sky… (Deep Purple, 1972)

Ο Βρετανικός Μάης δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στη χώρα μας. Κι όμως μεγάλες αντιπολεμικές διαδηλώσεις, καταλήψεις σχολών και άλλες κοινωνικές κινητοποιήσεις έλαβαν χώρα το 1968 στη Γηραιά Αλβιόνα. Για να μην μιλήσουμε για την γενικότερη εξέγερση της Βρετανικής νεολαίας που εκφράστηκε με τη μουσική και την «άγρια νεολαία» των «μοντς» και των «ρόκερς».

Το 1960 είχε ήδη αρχίσει να γίνεται αισθητή η ανάγκη για την πολιτιστική και πολιτική αναγέννηση της αριστεράς, αρχικά σε περιορισμένους κύκλους. Έτσι την ίδια χρονιά ιδρύθηκε η Επιθεώρηση της Νέας Αριστεράς (New Left Review) με συνεργάτες τους Στιούαρ Χωλ, Ε.Π. Τόμσον, Ρέιμοντ Γουίλιαμς, Πέρρυ Άντερσον κ.α. Στα πανεπιστήμια ο φοιτητικός πληθυσμός, που από 70 χιλιάδες στα μέσα της δεκαετίας του ’50 έφτασε τις 300 χιλιάδες το 1965, βρισκόταν σε αναβρασμό για πολλούς λόγους. Εξάλλου το πανεπιστήμιο δεν ήταν πια μόνο μια λειτουργία παραγωγής και αναπαραγωγής της κυβερνώσας ελίτ, αλλά μετασχηματιζόταν με πολλούς τρόπους.

Η πολιτική είχε αρχίσει να διαπερνά τα πανεπιστήμια, όπου δημιουργήθηκες νέες οργανώσεις της αριστεράς, όπως η Ριζοσπαστική Φοιτητική Συμμαχία (RSA), που αποτελούνταν, ως επί το πλείστον, από μέλη των Νέων Εργατικών και από κομμουνιστές. Η πρώτη συνδιάσκεψη της Συμμαχίας έγινε στις 28-29 Ιανουαρίου στην περίφημη Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (LSE). Στην απόφαση διαφαινόταν η διαμαρτυρία των φοιτητών για την επιβολή φόρων στους ξένους φοιτητές, για την μείωση των υποτροφιών και απαιτείτο η καθιέρωση μισθού για όλους τους φοιτητές. Η Συμμαχία ήρθε σε σύγκρουση με την Εθνική Ένωση Φοιτητών (NUS), η συμμετοχή στην οποία ήταν ημι-υποχρεωτική. Επί δύο χρόνια το LSE θα γίνει το επίκεντρο όλων των κινητοποιήσεων. Το πανεπιστήμιο αυτό χαρακτηριζόταν για τον προοδευτισμό του, τη στράτευσή του στη διατήρηση της παράδοσης της Εργατικής Βρετανίας και στη διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων των πολιτών. Πρωτοποριακό ρόλο έπαιζε πάντα το Τμήμα Κοινωνιολογίας. Το φθινόπωρο, όμως, του 1966, διορίστηκε στη θέση του διευθυντή του LSE ο Γουόλτερ Άνταμς που είχε διατελέσει διευθυντής του Πανεπιστημιακού Κολλεγίου της ρατσιστικής Ροδεσίας. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Οι φοιτητές διοργάνωσαν συγκέντρωση διαμαρτυρίας την 31 Ιανουαρίου 1967. Η διοίκηση της σχολής απαγόρευσε την πρόσβαση στους χώρους της. Έτσι, καθώς οι φοιτητές προσπάθησαν να εισέλθουν στους χώρους της σχολής, ξέσπασαν επεισόδια στη διάρκεια των οποίων πέθανε ένας θυρωρός από καρδιακή προσβολή. Πάρθηκαν πειθαρχικά μέτρα εναντίον ορισμένων φοιτητών, που έφτασαν στην αποβολή του κύριου διοργανωτή και ενός Αμερικανού που στη χώρα του είχε λάβει μέρος στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα. Το Μάρτιο η ένταση δεν είχε ακόμη χαλαρώσει και μετά από μια πενθήμερη κατάληψη της σχολής οι φοιτητές άρχισαν να πειραματίζονται με το «ελεύθερο πανεπιστήμιο». Στο διάστημα μεταξύ 15 και 30 Ιουλίου, έγινε ένα παγκόσμιο συνέδριο με συμμετοχή αντιπροσώπων από όλα τα μέρη του κόσμου που είχε γενικό τίτλο «Η διαλεκτική της απελευθέρωσης». Δεν έμειναν, όμως, μόνοι τους οι φοιτητές του LSE. Δεκάδες πανεπιστήμια σε όλη τη χώρα γνώρισαν τις σπίθες της εξέγερσης, που είχε κυρίως πολιτιστικό χαρακτήρα χωρίς να λείπουν οι αντι-ιμπεριαλιστικές και αντικαπιταλιστικές τάσεις. Καταλήψεις με αντιμαθήματα, συναυλίες, θεατρικά και άλλα καλλιτεχνικά γεγονότα έλαβαν χώρα στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, στο Πολυτεχνείο της οδού Ρήτζενσι, στο Νομικό και Εμπορικό Κολλέγιο Χώλμπορν. Στο Πανεπιστήμιο του Σάσσεξ οργανώθηκε συλλογική κινητοποίηση εναντίον του αντιπροσώπου της πρεσβείας των ΗΠΑ που πήγε να μιλήσει για τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Συγκρούσεις ξέσπασαν στα πανεπιστήμια του Εδιμβούργου και του Λέιτσετστερ. Στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ ο ρατσιστής-λαϊκιστής βουλευτής Ήνοχ Πάουελ βρήκε απέναντί του εκατοντάδες διαδηλωτές που τον αποδοκίμασαν και τον εμπόδισαν να αναλάβει έδρα στο πανεπιστήμιο.

Στο μεταξύ το κίνημα κατά του πολέμου των ΗΠΑ εναντίον του Βιετνάμ αναπτυσσόταν. Το 1966 συγκροτήθηκε η Καμπάνια Αλληλεγγύης στο Βιετνάμ από διάφορες ομάδες της Αριστεράς (κυρίως από αριστερούς Εργατικούς και τροτσκιστές) με τη συμβολή του Ιδρύματος Μπέρτραντ Ράσσελ. Τεράστιες διαδηλώσεις συγκλόνισαν το Λονδίνο και άλλες πόλεις στις 17 Μαρτίου και στις 21 Ιουλίου 1968. Μια πιο δύσκολη καμπάνια ήταν αυτή για το σταμάτημα της ανάπτυξης βιολογικών όπλων. Το Υπουργείο Άμυνας είχε υπό την εποπτεία του το Κέντρο Μικροβιολογικής Έρευνας του Πόρτον Ντάουν που θεωρήθηκε υπεύθυνο για τον εφοδιασμό των στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ με το θανατηφόρο αέριο CS που χρησιμοποιήθηκε στο Βιετνάμ. Στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ ο υπουργός Άμυνας Ντένις Χήλυ γιουχαΐστηκε από χιλιάδες φοιτητές. Το ίδιο έπαθε στο πανεπιστήμιο του Ληντς ο Πάτρικ Γουώλ, ακροδεξιός βουλευτής και υποστηρικτής της ρατσιστικής κυβέρνησης της Ροδεσίας. Στις 30 Μαΐου απεργήσανε οι φοιτητές του Πανεπιστημίου του Χαλ απαιτώντας περισσότερη δημοκρατία. Στο Μπρίστολ οι φοιτητές κατέλαβαν τα γραφεία της Φοιτητικής Ένωσης με αίτημα το άνοιγμα του πανεπιστήμιου στην τοπική κοινωνία. Τον Ιούνιο στο Πανεπιστήμιο Κηλ οι φοιτητές οργάνωσαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας απαιτώντας την αντιπροσώπευσή τους στην Ακαδημαϊκή Σύγκλητο και στις πανεπιστημιακές επιτροπές. Στο πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ οργανώθηκαν αντιμαθήματα σχετικά με το Βιετνάμ, τον πόλεμο και τον πολιτισμό της χώρας αυτής. Τον Ιούνιο μια πρόταση για την επιβολή κυρώσεων και διακοπή της στήριξης του ρατσιστικού καθεστώτος της Ροδεσίας καταψηφίστηκε από τη Βουλή των Λόρδων και ξέσπασαν απεργίες και διαδηλώσεις των φοιτητών σε πολλά πανεπιστήμια οδηγώντας τον Εργατικό Πρωθυπουργό Γουίλσον να ανακοινώσει σειρά νομοσχεδίων για την περικοπή των αρμοδιοτήτων της Βουλής των Λόρδων. Εξεγέρθηκαν επίσης και οι σχολές Καλών Τεχνών. Με αρχή το Κολλέγιο Χώρσνη το κίνημα διαμαρτυρίας εξαπλώθηκε στο Κρόιντον, στο Μπέρμινγκχαμ, στο Λίβερπουλ, στο Γκίλφορντ και, φυσικά, στο Βασιλικό Κολλέγιο των Τεχνών στο Λονδίνο. Με πρωτοβουλία των φοιτητών του Χώσρσνη και του Γκίλφορντ οι φοιτητές δημιούργησαν ένα κίνημα αναστοχασμού για την εκπαίδευση στο χώρο των τεχνών και του σχεδιασμού παίζοντας έναν πρωτοποριακό ρόλο στα πλαίσια του αντιαυταρχικού κινήματος. Το σύνθημα «Φοιτητική Εξουσία» έγινε προμετωπίδα όλων των φοιτητικών αγώνων. Οι φοιτητές απαιτούσαν συμμετοχή στα σώματα λήψης αποφάσεων των πανεπιστημιακών δομών και γρήγορα πέρασαν στη φάση εκείνη που το κίνημα απέκτησε γενικά επαναστατικά και αντικαπιταλιστικά χαρακτηριστικά. Στις 14 και 15 Μαΐου 1968 ιδρύθηκε στο LSE η Επαναστατική Σοσιαλιστική Φοιτητική Ομοσπονδία, οργάνωση της νέας αριστεράς με στόχο την «επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού». Η τελευταία μεγάλη σύγκρουση της χρονιάς διεξήχθη πάλι στο LSE, όταν οι φοιτητές του προσπάθησαν να παρθεί απόφαση από τη διοίκησή του για συμμετοχή στις διαδηλώσεις της 27ης Οκτωβρίου για την υποστήριξη του Βιετναμέζικου λαού. Η διοίκηση αρνήθηκε και η σχολή καταλήφθηκε. Η σύγκρουση κράτησε ως τα τέλη του χρόνου. Στο μεταξύ η Εργατική κυβέρνηση ανακοίνωσε την άμεση επέκταση του δικαιώματος ψήφους στους νέους και στις νέες άνω των 18 ετών.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ