ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ (1974-1997) 5ο μέρος

Ένα ακόμη νέο στοιχείο που χαρακτηρίζει την από πλευράς κυβερνητικής πλειοψηφίας παρέμβαση είναι το ότι για πρώτη φορά παρουσιάζονται θέσεις για το περιβάλλον όχι μόνο από πρωθυπουργικά χείλη αλλά και από αρμόδιους υπουργούς αλλά και από βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και συνεργαζόμενους. Έτσι ο τότε Υπουργός Γεωργίας [1] δήλωσε ότι, στο βαθμό που εντάσσεται στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του, θα φέρει προς ψήφιση στη Βουλή σχέδιο νόμου για την αναθεώρηση του νόμου 996 / 71 που αφορούσε την προστασία των δασών και δασικών εκτάσεων και την εφαρμογή του δασικού κτηματολογίου. Υποσχόταν να προωθήσει την εκπαίδευση του προσωπικού των δασικών υπηρεσιών και να δημιουργήσει δασοφυλακή ως ιδιαίτερο σώμα. Ανέδειξε επίσης το ζήτημα των προστατευομένων δασικών εκτάσεων που χρειάζεται ρύθμιση καθώς και το ζήτημα του κυνηγιού. Άφηνε επίσης ανοιχτό, μη δίνοντας περαιτέρω διευκρινίσεις, το ζήτημα της εκκαθάρισης των εποικιστικών εκκρεμοτήτων με σχέδιο νόμου. Ο Yπουργός Γεωργίας τελείωνε την ομιλία του με την παρακάτω υπόσχεση, την οποία διατύπωσε στην κομματική διάλεκτο της εποχής, ότι στον τομέα των δασών «θα ενταθούν οι προσπάθειες για την προληπτική προστασία του δασικού πλούτου, την ολοκλήρωση του προγράμματος του αποτερματισμού των δασών (...) και θα προσπαθήσουμε κυρίως να τροποποιήσουμε την καταπιεστική νομοθεσία, η οποία (...) έχει δημιουργήσει σωρεία προβλημάτων σ’ ολόκληρη τη χώρα» [2].

           Ο βασικός νόμος-πλαίσιο για το περιβάλλον ψηφίστηκε το 1986 [3]. Πρόκειται για ένα σημαντικό, έστω και αργοπορημένο κατά δυο τουλάχιστον δεκαετίες, νόμο που έχει ως βασική αρχή το δημοκρατικό προγραμματισμό και προβαίνει σε μια κατ’ αρχήν κατάταξη σε έναν κατάλογο των προστατευομένων περιοχών της χώρας καθώς και των προστατευομένων ειδών [4]. Όμως, πρυτανεύουν τα τεχνοκρατικά κριτήρια και υποβαθμίζεται η δυναμική της ενεργοποίησης και συμμετοχής των άμεσα ενδιαφερομένων πολιτών, συνεχίζεται η έλλειψη συντονισμού ανάμεσα στα δυο συναρμόδια υπουργεία (ΥΠΓΕ και ΥΠΕΧΩΔΕ), δείχνοντας για άλλη μια φορά τα όρια της λογικής του ΠΑΣΟΚ το οποίο επιμένει να μην αφομοιώνει κριτικά τις βασικές αρχές του οικολογικού λόγου και να προσπαθεί να υποτάξει στην αναπτυξιακή οικονομική διαδικασία τις όποιες περιβαλλοντικές του ευαισθησίες [5]. 

           Τα αποτελέσματα των εκλογών της 18/6/1989 οδηγούν το ΠΑΣΟΚ στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης κατηγορούμενο για μια σειρά σκανδάλων, πραγματικών και υποθετικών. Η ΝΔ και ο νεοδημιουργηθείς Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου από ΚΚΕ, ΕΑΡ και άλλες αριστερές και κεντρώες πολιτικές δυνάμεις σχηματίζουν  κυβέρνηση συνεργασίας υπό την πρωθυπουργία του ηγετικού στελέχους της πρώτης Τζαννή Τζαννετάκη. Η κοινοβουλευτική συζήτηση επί των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης αυτής απέδειξε περίτρανα ότι τα ελληνικά πολιτικά κόμματα παρά τις όποιες διακηρύξεις παρέμεναν αγκυλωμένα στο παρελθόν, ένα παρελθόν που περιόριζε τον προγραμματικό λόγο των κομμάτων στις οικονομίστικες αντιλήψεις, στον κομφορμισμό και στη θεσμολαγνεία. Το σύνολο των παρεμβάσεων των βουλευτών του ΠΑΣΟΚ επικεντρωνόταν στην υπεράσπιση των κυβερνητικών πεπραγμένων της οκταετίας 1981-9, με σχεδόν αποκλειστική αναφορά στην οικονομική πολιτική και με ιδιαίτερη μνεία της πρώτης τετραετίας, καθώς και στην ανάγκη υπεράσπισης των στελεχών του ΠΑ.ΣΟ.Κ. που επρόκειτο, μετά και την κατάθεση από βουλευτές της Ν.Δ. και του Συνασπισμού πρότασης παραπομπής, να αντιμετωπίσουν τα Ειδικά Δικαστήρια. Έτσι ούτε τις ελάχιστες παρεμβάσεις στο ζήτημα του περιβάλλοντος με την ψήφιση του νόμου 1650/86 υπερασπίστηκαν, παρά την ευκαιρία που τους δόθηκε.

           «Το ΠΑΣΟΚ είναι ανοιχτό πολιτικό κίνημα που αγωνίζεται για τις πανανθρώπινες αξίες, την ειρήνη, την πρόοδο και την ευημερία. Με αφετηρία τη διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη αγωνίζεται για το σοσιαλισμό, για να κατοχυρώσει την Εθνική Ανεξαρτησία, Λαϊκή Κυριαρχία, Κοινωνική Απελευθέρωση, στα πλαίσια μιας σύγχρονης, δημοκρατικής και πλουραλιστικής κοινωνίας. Το ΠΑΣΟΚ πιστεύει στις αξίες του δημοκρατικού σοσιαλισμού, την ελευθερία, τη δημοκρατία, την ισότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη και επιδιώκει την όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη ανάπτυξη της προσωπικότητας του ατόμου».

          

           Αυτές είναι οι βασικές "αξίες" του νέου ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του 1990, όπως καταγράφονται στο 5ο άρθρο του καταστατικού που ενέκρινε το σώμα του 2ου συνεδρίου του κινήματος, συνέδριο που διεξήχθη από την 20ή ως την 23η Σεπτεμβρίου 1990 [6]. Έτσι, στη δεκαετία που διανύουμε, το ΠΑΣΟΚ θέτει ως, τρίτο κατά σειρά, στόχο του να ενισχύσει «τις πρωτοβουλίες των κινημάτων των πολιτών, που υπερασπίζονται το φυσικό περιβάλλον και την ποιότητα της ζωής» [7].

           Αντιλαμβάνεται όμως το ΠΑΣΟΚ το ζήτημα του φυσικού περιβάλλοντος και της ποιότητας της ζωής με έναν ποιοτικά διαφορετικό τρόπο σε σχέση με τα άλλα πολιτικά κόμματα ; Προσαρμόζεται οργανωτικά με τέτοιων τρόπο ούτως ώστε να συμπεριλάβει στις γραμμές του νέους πολίτες που ανάγουν το ζήτημα του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής σε κυρίαρχο ζήτημα χωρίς όμως να υποβαθμίζουν τους δημοκρατικούς και σοσιαλιστικούς του στόχους ;  Βλέπουμε, κατ’ αρχήν, ότι ενώ με το άρθρο 7 θεωρεί πως «στο κίνημα μπορούν να υπάρχουν και να διαμορφώνονται ελεύθερα ρεύματα ιδεών και αντιλήψεων» δεν γίνεται αποδεκτή «η δημιουργία οργανωμένων ομάδων με δική τους δομή, λειτουργία και πειθαρχία για την επιβολή των απόψεών τους» [8], ενώ τονίζεται ότι το ΠΑ.ΣΟ.Κ. είναι ένα κίνημα «με ελευθερία στις ιδεολογικές αναζητήσεις» παράλληλα σ’ αυτό ανήκουν όσοι γίνονται μέλη του και «δεν συμμετέχουν ή δεν προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε άλλο κόμμα ή σχηματισμό, ή συμμετέχουν σε οργανώσεις που από τη φύση και τη δομή τους έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές και το Καταστατικό του ΠΑΣΟΚ»[9].

           Το ΠΑ.ΣΟ.Κ. με τις διατάξεις του καταστατικού του αποκλείει πολίτες, άνδρες και γυναίκες, που δέχονται τις βασικές αρχές της πολιτικής και της κοινωνικής οικολογίας δραστηριοποιούμενοι σε αντίστοιχες οργανώσεις, ακόμη και όταν αυτές οι οργανώσεις δεν δραστηριοποιούνται πολιτικά σε ανταγωνισμό μαζί του. Γι’ αυτό και δείχνει να διακατέχεται από έντονους φόβους όσον αφορά τη συγκρότηση των ρευμάτων σε πτέρυγες, στο βαθμό που ενδέχεται να αποδιαρθρωθούν οι παραδοσιακές πολιτικές ηγεσίες του χώρου του οργανωμένου ΠΑΣΟΚ από την υιοθέτηση αρχών πολιτικής και κοινωνικής οικολογίας. Λειτουργεί ως μια οργάνωση που θεωρητικά απορρίπτει το "δημοκρατικό συγκεντρωτισμό" στην πράξη όμως κάνει ακριβώς το αντίθετο, μη αποδεχόμενη την ελευθερία των μελών της να ιδρύουν θεματικές οργανώσεις ή και να συμμετέχουν σε μη κομματικές οικολογικές οργανώσεις [10] . Η ενσωμάτωση στον καταστατικό λόγο του ΠΑΣΟΚ στοιχείων από το λόγο του οικολογικού κινήματος δείχνει ότι το κόμμα προσπαθεί να "ανιχνεύσει" και να "πιάσει τους σφυγμούς" της εποχής πριν αυτοί εξελιχθούν σε μαζικούς κοινωνικούς "σπασμούς" [11] σε μια χώρα από τις πιο υποβαθμισμένες οικολογικά στη νυν Ευρωπαϊκή Ένωση [12] . Οι έρευνες κοινής γνώμης έδειξαν, εξ άλλου, ότι στις νέες ηλικίες ψηφοφόρων το ζήτημα του περιβάλλοντος ανάγεται σε πρωτεύον ζήτημα σε σχέση με την οικονομική ανάπτυξη και την αναδιανομή του εισοδήματος [13] και το ΠΑΣΟΚ είναι εύλογο να αναζητά νέες πηγές άντλησης ψηφοφόρων για να ισορροπήσει τις μελλοντικές του απώλειες προς τα αριστερά κόμματα και προς τη λύση «λευκό - άκυρο - αποχή» που διαγράφονταν απειλητικά στον ορίζοντα, ιδιαίτερα μετά το 1994[14] ως συνέπειες των αλλεπάλληλων αλλαγών στην κυβερνητική πολιτική του ΠΑΣΟΚ στο πλαίσιο της στρατηγικής της σύγκλισης της ελληνικής οικονομίας στις απαιτήσεις των ορίων της Οικονομικής και Νομισματικής Ενοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

---

[1] Πριν αναλάβει το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας με την αλλαγή της κυβερνητικής εισοδηματικής πολιτικής και τη διαγραφή του Γ. Αρσένη, των συνδικαλιστών της ΠΑΣΚΕ που διαφώνησαν και την ανατροπή της πλειοψηφίας της διοίκησης της ΓΣΕΕ.

[2] Ας σημειωθούν οι δυο λέξεις αποτερματισμός και καταπιεστική. Δεν διευκρινίζει ο κ. Σημίτης τι ακριβώς εννοεί με τις λέξεις αυτές. Για την πρώτη, που υποθέτω ότι πρόκειται περί καθαρά νεολογισμό από αυτούς που μας είχε συνηθίσει η τότε ηγεσία τουΠΑ.ΣΟ.Κ., θεωρώ ότι αναφέρεται σε αναδασώσεις. Για την άλλη, υποθέτω ότι κάτι άλλο ήθελε να πει και εν τη ρύμη του λόγου παρασύρθηκε.

[3] Αποσπάσματα παραθέτει ο Νέζης Νίκος, (1992), Το ανθρώπινο περιβάλλον : Αρχές και τρόποι προστασίας, Αθήνα, Εκδόσεις Πιτσιλός.

[4] Η κατηγοριοποίηση αυτή σχετίζεται με την ένταξη στις προβλέψεις του νόμου αυτού όλων των προηγουμένων προεδρικών διαταγμάτων και άλλων διατάξεων που είχαν. εκδοθεί κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ‘70 και ορίζει το ΥΠΕΧΩΔΕ και όχι του Υπουργείο Γεωργίας ως το βασικό αρμόδιο υπουργείο για την προώθηση και εφαρμογή του νόμου. Για περισσότερες λεπτομέρειες βλ. Κουβέλης Σπ., «Η έννοια της προστασίας» στο Παπασπηλιόπουλος Σ. - Παπαγιάννης Θ. & Κουβέλης Σ., (1996), Το περιβάλλον στην Ελλάδα : 1991-1996, Αθήνα, Κοινή έκδοση : Κίνηση Πολιτών - Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών & Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF ΕΛΛΑΣ) με χορηγία του Ιδρύματος Μποδοσάκη σ.σ. 21-34.

[5] Είναι χαρακτηριστική η σειρά καθορισμού των κριτηρίων για τον προσδιορισμό των επιθυμητών και επιτρεπομένων ορίων και ποιοτήτων εκπομπής αποβλήτων στο εδάφιο 3 του 1ου άρθρου του νόμου που θέτει ως πρώτο την επιστημονική γνώση και εμπειρία, ως τρίτο τις τοπικές συνθήκες του πληθυσμού και των αναγκών ανάπτυξης και μόλις στην έβδομη και τελευταία θέση βρίσκεται η ευαισθητοποίηση και ενεργοποίηση των πολιτών, οι οποίοι όμως δεν καλούνται για συμμετοχή στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Βλ. Νέζης Ν., (1992), ο.ε.π., σ.σ. 43 - 4.

[6] Βλ. Παπαδημητρίου Γ. & Σπουρδαλάκης Μ. (επιμ.), (1994), Τα καταστατικά των πολιτικών κομμάτων, Αθήνα - Κομοτηνή, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα. σελ. 29.

[7] Στο ίδιο άρθρο Νο. 5, σελ.29. Τα πλάγια δικά μου (Θ.Τ.).

[8] Στο ίδιο, στο άρθρο Νο. 7, σελ. 30.

[9] Στο ίδιο, άρθρο Νο.16,και σ.σ. 30 και 33.

[10] Μόνο μετά την επικράτηση στο ΠΑΣΟΚ του Κ. Σημίτη άρχισε να γίνεται λόγος περί θεματικών οργανώσεων και να συγκροτούνται μερικές παρά την αντίδραση του μεγάλου αριθμού μελών του παραδοσιακού κομματικού μηχανισμού που οχυρώνονται πίσω από το καταστατικό του 1990.

[11] Εξ άλλου όταν γραφόταν και ψηφιζόταν το εν λόγω καταστατικό ήταν νωπές οι μνήμες από το μαζικό ξεσηκωμό των κατοίκων του νομού Θεσπρωτίας με την υπόθεση των λυμάτων του ποταμού Καλαμά κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών της κυβέρνησης ΠΑ.ΣΟ.Κ. (1985-9) και είχε ήδη εγερθεί το θέμα των πηγών της Αραβησσού στο νομό Μαγνησίας που εξελισσόταν σε διαμάχη κοινοτήτων και πολιτών σε νομό με μεγάλη επιρροή του ΠΑ.ΣΟ.Κ.

[12] Απ’ όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω δεν υπάρχει ένας δείκτης κατάταξης των χωρών της Ε.Ε. με βάση τον οποίο να ορισθεί κάποια συγκεκριμένη θέση σε μια τέτοιου τύπου κλίμακα. Για τα ιδιαίτερα προβλήματα υπάρχουν δείκτες και αριθμοί : Βλ. Δ. Λίποβατς-Κρεμεζή, Μ.Μανδαρακά, Λ.Παπαγιαννάκης, (1994)  «Η βιομηχανία στο αστικό περιβάλλον-Η περίπτωση του Ελαιώνα» στο Ρόκος Δ. (Επιμ.),   Επιστήμες και Περιβάλλον στα τέλη του αιώνα : Προβλήματα και προοπτικές, Αθήνα, Εναλλακτικές Εκδόσεις / Οικολογική Σκέψη 9 .ο.ε.π. σ.σ. 314-24. Επίσης στον ίδιο τόμο βλ. Αγγελίδης Μ., «Η διεπιστημονική προσσέγιση των ζητημάτων αιχμής της ανάπτυξης του χώρου στην Ελλάδα», σ.σ.251-60  και Α.Σιόλας, Μ. Διαμαντόπουλος, «Οι "μη" επιπτώσεις του πολεοδομικού σχεδιασμού στο περιβάλλον. Η Διεπιστημονική προσέγγιση των προβλημάτων της Δυτικής Αθήνας», σ.σ. 295-300.

[13] Η μόλυνση του περιβάλλοντος κατείχε το Φεβρουάριο του 1980 την 6η θέση (με 3,6%) στη σειρά κατάταξης των σημαντικότερων προβλημάτων της χώρας σε αντίθεση με τον πληθωρισμό που με 57,7 % κατείχε την πρώτη θέση στη δημοσκόπηση της εταιρείας ΜRB. Το Δεκέμβριο του 1994 οι «Τάσεις» της ΜRB καταγράφουν τα τρία σημαντικότερα προβλήματα της χώρας και διαπιστώνουμε ότι με ένα διευρυμένο θεματολόγιο ο ερωτώμενος πληθυσμός ανεβάζει το ποσοστό που αντιστοιχεί στη μόλυνση του περιβάλλοντος σε 10,6%  ενώ η θέση του στην κλίμακα είναι η 9η (σημαντικότερη τηρουμένων των αναλογιών από το 1980). Το πρόβλημα του πληθωρισμού παραμένει πάντα πρώτο με 50,6% ενώ το πρόβλημα της ανεργίας έχει εκτοξευθεί με 43,3% στην 2η θέση. Για περισσότερες λεπτομέρειες βλ. Λούλης Γιάννης, (1995), Η Κρίση της Πολιτικής στην Ελλάδα : Εκλογές - Κοινή Γνώμη - Πολιτικές Επιλογές 1980-1995, Αθήνα, Εκδόσεις Ι. Σιδέρης. σ.σ. 42 και 523.

[14] Βλ. Μαυρής Γιάννης, (1997), «Οι τάσεις αποδόμησης / μετασχηματισμού του μεταπολιτευτικού κομματικού συστήματος» στην Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, Τεύχος 9ο, Αθήνα, Εκδόσεις Θεμέλιο, σ.σ. 179 - 96.

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης

ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ (1974-1997) 4ο μέρος

Η τετραετία 1981-85 δεν χαρακτηρίζεται από ριζοσπαστικές μεταβολές σε ό,τι αφορά την κυβερνητική πολιτική του ΠΑΣΟΚ για το περιβάλλον, πολιτική που περιορίζεται στην απλή διαχείριση του υπάρχοντος status - quo. Αν εξαιρέσουμε κάποιες κινήσεις που, όντως, άσκησαν επιρροή στο επίπεδο των εντυπώσεων (π.χ. διάνοιξη ελευθέρων εισόδων σε παραλιακές ζώνες καταπατημένες από ξενοδοχεία κλπ.) καθώς και την επέκταση και πιο συχνή χρήση μέτρων κυκλοφοριακής απαγόρευσης (μεγάλος δακτύλιος στο λεκανοπέδιο Αττικής) το Υ.Χ.Ο.Π. περιορίστηκε σε γενικόλογες εξαγγελίες και ασκήσεις επί χάρτου. Πιο παραγωγική αποδείχτηκε για την πολιτική παρέμβαση σε περιβαλλοντικά ζητήματα δεύτερη τετραετία διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ.

 Η πολιτική αυτή παρέμβαση δεν οφειλόταν βέβαια στην καλή θέληση της κυβερνητικής και κομματικής ηγεσίας ούτε απλώς και μόνο στην υλοποίηση οραμάτων του κ. Τρίτση. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Ο Α. Παπανδρέου κατά την παρουσίαση του κυβερνητικού προγράμματος ενώπιον της νέας κοινοβουλευτικής αντιπροσωπίας που προέκυψε από τις εκλογές της 2/6/1985: «Οι Στόχοι μας : Το όραμα μιας κοινωνίας που εμπεριέχεται στο τρίπτυχο ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ - ΛΑΪΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ αποτελεί το σταθερό οδηγό της πολιτικής μας πράξης» με τέταρτο, κατά σειράν, στρατηγικό στόχο «την αυτοδύναμη και ισόρροπη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη που συνδυάζεται με την πολιτιστική και πνευματική αναγέννηση του τόπου μας και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος» [1].  Μια ένδειξη ότι ακόμη το κυβερνητικό κόμμα δεν είχε αφομοιώσει τον οικολογικό λόγο είναι η ξεχωριστή παράθεση των στόχων για τη χωροταξία - πολεοδομία[2] από τη μια και για το περιβάλλον από την άλλη [3], ενώ πρόκειται για τις κατ’ εξοχήν αλληλοσυνδεόμενες έννοιες. 

Πρόκειται για αποτέλεσμα της λογικής του "κολλάζ" την οποία υποχρεώθηκε εκ των πραγμάτων να υιοθετήσει το ΠΑΣΟΚ στα πλαίσια μιας πολυσυλλεκτικότητας στη στρατηγική του για τη διατήρηση της εκλογικής του παντοδυναμίας χωρίς ταυτόχρονα να προχωράει σε μια πιο στενή οργανική σύνδεση με επι μέρους κινήματα, πέραν των παραδοσιακών στα πλαίσια των οργανώσεων των οποίων κατέχει πλέον την πλειοψηφία (ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ, ΠΑΣΕΓΕΣ). Έτσι για το ζήτημα της χωροταξίας θέτει ως άμεσους στόχους τη σύνταξη - τήρηση του Εθνικού Κτηματολογίου, την αναμόρφωση της νομοθεσίας για τον περιφερειακό και τομεακό σχεδιασμό και την ολοκλήρωση της θεσμοθέτησης και εφαρμογής των νομαρχιακών χωροταξικών σχεδίων, την προώθηση της εφαρμογής των Ρυθμιστικών Σχεδίων Αθήνας και Θεσσαλονίκης [4],την προώθηση, ψήφιση κι εφαρμογή νέου Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού, την ολοκλήρωση των μελετών για την οικιστική ανάπτυξη των ελληνικών χωριών με πληθυσμό μικρότερο των 2.000 κατοίκων και, τέλος, την προώθηση της Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης της χώρας, δηλαδή την ένταξη 500.000 στρεμμάτων αυθαιρέτων κατοικιών στα σχέδια πόλης [5]. 

Για το περιβάλλον οι στόχοι παραμένουν γενικοί και αόριστοι ως ένα βαθμό, ή και όσοι εξειδικεύονται προκαλούν ερωτηματικά με βάση τις προηγούμενες εμπειρίες εάν και κατά πόσον μπορούσαν να υλοποιηθούν. Έτσι, επιδιώκεται να ψηφιστεί ο βασικός νόμος-πλαίσιο για την προστασία του περιβάλλοντος, να εφαρμοστούν εξειδικευμένα προγράμματα προστασία και άμεσα μέτρα σε περιβαλλοντικές κρίσεις, να ολοκληρωθεί η ανάπτυξη ενός Εθνικού Δικτύου Ελέγχου Ρύπανσης, να προχωρήσει η κατασκευή έργων ανάπλασης σε πόλεις και χωριά, να προχωρήσει η στελέχωση και λειτουργία του Οργανισμού για την Προστασία του Περιβάλλοντος Αττικής, να δοθούν κίνητρα μετεγκατάστασης οχλουσών βιομηχανιών και βιοτεχνιών από κατοικημένες εργατικές γειτονιές, να οργανωθούν βιομηχανικά και βιοτεχνικά πάρκα και να δοθούν κίνητρα για την βελτίωση των συστημάτων κεντρικής θέρμανσης και θερμομόνωσης και της ποιότητας των καυσίμων.

---

[1] Βλ. Πρακτικά Βουλής, Δ1, σελ. 22. Τα πλάγια δικά μου (Θ.Τ.)

[2] Στο ίδιο, σελ. 29.

[3] Στο ίδιο, σελ. 30.

[4] Το ρυθμιστικό της συμπρωτεύουσας έπρεπε πρώτα να ψηφιστεί βέβαια.

[5] Άλλαξα τη σειρά βάζοντας τελευταίο το στόχο της ένταξης αυθαιρέτων κατοικιών στα σχέδια πόλης για να συνδεθεί με τους στόχους για το περιβάλλον για να καταδείξω πως ακόμη δεν είχε γίνει, ή δεν επιδιωκόταν να φανεί πως γίνεται αντιληπτό, το ότι οι συνεχόμενες εντάξεις θα δημιουργούσαν νέα προβλήματα στο βαθμό που νέοι αυθαιρετούχοι θα εμφανίζονται σε κάθε εκλογική αναμέτρηση με την απαίτηση της ένταξης των αυθαιρέτων τους στα σχέδια πόλης.

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης

ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ (1974-1997) 3ο μέρος

Ας επανέλθουμε όμως στον Νοέμβριο του 1981 και στις συζητήσεις για τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Η πόλωση ανάμεσα στα δυο αντιμαχόμενα πολιτικο-κοινωνικά στρατόπεδα του ΠΑ.ΣΟ.Κ και της ηττηθείσας Ν. Δ. καθώς και η κατά κράτος νίκη του Κ.Κ.Ε. απέναντι στο Κ.Κ.Ε (εσωτ.) και τις υπόλοιπες οργανώσεις της αριστεράς είχε σαν αποτέλεσμα μια τρικομματική Βουλή. Μόνο ο Μανώλης Γλέζος ως συνεργαζόμενος με το ΠΑ.ΣΟ.Κ. κατάφερε να εκλεγεί για λογαριασμό της Ε.Δ.Α., ο οποίος προτείνει ένα σχέδιο αποκέντρωσης της κρατικής εξουσίας σε τέσσερις βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και να θέσει ζητήματα λαϊκής αυτοδιοίκησης και άμεσης συμμετοχής των πολιτών στην άσκηση της εξουσίας και την εκπόνηση πολεοδομικών σχεδιασμών [1]. 

Για πρώτη φορά στα χρονικά της Ελληνικής Βουλής ακούγεται ένας "κινηματικός" λόγος με την παρέμβαση του Μ. Γλέζου : «Η ΕΔΑ πιστεύει ότι τα αυτόνομα κινήματα, όπως της ειρήνης, των γυναικών, της προστασίας του περιβάλλοντος, οικολογικό κλπ. και όπως και οι λαϊκές οργανώσεις γυναικών, νεολαίας, συνδικάτα, πραγματοποιούν εδώ και τώρα τη λαϊκή συμμετοχή, ενισχύουν τον αγώνα, για ριζικές αλλαγές, τόσο περισσότερο, όσο έχουν εξασφαλίσει την αυτονομία τους και ανεξαρτησία τους απέναντι στα κόμματα» [2]. Το ερώτημα που ετίθετο σ’ εκείνη τη φάση ήταν το κατά πόσο τα κινήματα στα οποία αναφερόταν ο βουλευτής θα ετύγχαναν της πρέπουσας μεταχείρισης από το, κυβερνητικό πλέον, ΠΑ.ΣΟ.Κ. που είχε από νωρίς δείξει στα κοινωνικά κινήματα (συνδικαλιστικό, γυναικείο κλπ) ότι προτιμά ελεγχόμενες κομματικά παρεμβάσεις και κατά πόσον η Ε.Δ.Α. θα κατάφερνε να μπολιάσει το ΠΑ.ΣΟ.Κ. με τις νέες κινηματικές λογικές. Ο στόχος της ΕΔΑ να πιέσει ουσιαστικά για την υλοποίηση του τέταρτου, και ξεχασμένου και από το κυβερνητικό πρόγραμμα, στόχου της διακήρυξης της 3ης Σεπτέμβρη : «τη δημοκρατία σ’ όλες τις φάσεις της δημόσιας ζωής» [3] στην πραγματικότητα δεν ήταν εφικτός στο βαθμό που το ΠΑΣΟΚ αφομοιωνόταν από τα παραδοσιακά στηρίγματα του κράτους και δεν είχε ταυτόχρονα τη λογική του συντονιστικού κέντρου κοινωνικών κινημάτων αλλά εξέφρασε μιαν ιδιαίτερα συγκεντρωτική όπως φάνηκε στην πορεία λογική στις σχέσεις του με αυτά.

           

---

[1] Βλ. Πρακτικά Βουλής, Γ1, σελ. 47 - 9.

[2] Στο ίδιο, σελ. 49. Τα πλάγια δικά μου (Θ.Τ.).

[3] Ο τονισμός των συντακτών της διακήρυξης της 3ης Σεπτέμβρη, σελ.8

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης

Το Ελληνικό Οικολογικό Κίνημα : Μια «χαμένη άνοιξη» ; Μέρος 2ο

Τη δεκαετία του 1980 θα διαπιστώσουμε ποιοτικές αλλαγές στις μορφές οργάνωσης και στη θεματολογία του κινήματος. Στην Αθήνα το "νέφος" εγκαθίσταται οριστικά στον Αττικό ουρανό, οι θάλασσες κυρίως αυτές γύρω από λιμάνια, μεγάλα αστικά κέντρα και βιομηχανικές περιοχές επιβαρύνονται υπέρμετρα από τα λύματα, τα δάση για πολλούς λόγους αποτεφρώνονται χωρίς αντίστοιχη κρατική φροντίδα αποκατάστασής τους, η μαζική οικοδόμηση αυθαιρέτων εξοχικών κατοικιών είναι στην ημερήσια διάταξη. Τόσο το κράτος με τις πολιτικές του αλλά και τις ελλείψεις παρεμβάσεών του όσο και η πλειονότητα των ιδιωτικών επιχειρήσεων κάθε μεγέθους αδιαφορούν για τις εξωτερικές συνέπειες της δραστηριότητάς τους, και από κοντά η έλλειψη κατάλληλων δημοσίων συγκοινωνιών ωθεί στην υπέρμετρη ανάπτυξη της  αγοράς ιδιωτικής χρήσεως αυτοκινήτων. Τίθεται, συνεπώς, εκ των πραγμάτων το αίτημα μιας πολύπλευρης κριτικής της κοινωνικής και πολιτικής συγκρότησης και της ανάδειξης ενός νέου πολιτικού λόγου που να θέτει σε κυκλοφορία τις ιδέες της πολιτικής και κοινωνικής οικολογίας.

Οι τοπικές οικολογικές ομάδες και κινήσεις πολιτών σε Αθήνα και περιφέρεια εδραιώθηκαν [1] , οι ποικίλες εκδόσεις θεωρητικών έργων ελληνικών και ξένων πολλαπλασιάζονται, τα περιοδικά της πολιτικής και κοινωνικής οικολογίας αυξάνουν την κυκλοφορία τους απευθυνόμενα σε ευρύτερο πλέον κοινό [2], κάνει δειλά αλλά σταθερά στην αρχή (τέλη δεκαετίας ‘80) και στη συνέχεια με συχνότερες και θεαματικότερες παρεμβάσεις  αλλά και με μελέτες και εναλλακτικές προτάσεις το Ελληνικό γραφείο της διεθνούς οικολογικής οργάνωσης Greenpeace. Δημιουργούνται επίσης αντιπροσωπείες άλλων διεθνών οικολογικών οργανώσεων όπως το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF), η οργάνωση Φίλοι της Γης κλπ. Το αίτημα για πολιτική συγκρότηση ενός συντονιστικού φορέα ή ομοσπονδίας που να εκφράζει σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο τις πολύμορφες τοπικές και περιφερειακές παρεμβάσεις τυγχάνει πλέον γενικής αποδοχής στο βαθμό που το υπάρχοντα κόμματα δεν προσαρμόζουν τα προγράμματα και τις δομές τους με τη μερική εξαίρεση της ανανεωτικής και της ευρύτερης εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς που, έτσι κι αλλιώς, υπερβαίνει τις παραδοσιακές διαιρέσεις. Η κάθοδος του ψηφοδελτίου «Οικολόγοι-Εναλλακτικοί» στις Ευρωεκλογές του Ιουνίου 1989 και η σχετική, για τα δεδομένα της Ελλάδας αλλά και της ελάχιστης προετοιμασίας, επιτυχία τους [1] σε πανελλαδικό αλλά κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, έδωσε το έναυσμα για τη δημιουργία της Ομοσπονδίας Οικολογικών και Εναλλακτικών Οργανώσεων τον Οκτώβριο του 1989, και την κάθοδο στις βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου 1989 και Απριλίου 1990 με την εκλογή και στις δυο εκλογές των πρώτων οικολόγων βουλευτών στην ιστορία του Ελληνικού κοινοβουλίου.

---

[1] Ορισμένες από αυτές π.χ. η Ε.ΠΟΙ.ΖΩ αναπτύσσουν εναλλακτικές δραστηριότητες για τη βελτίωση της ποιότητας της καθημερινής ζωής, 

[2] Για περισσότερα στοιχεία επί του θέματος βλ. περιοδικά  «Οικολογία και Περιβάλλον», «Νέα Οικολογία», «Οικολογική Εφημερίδα» κλπ.

[1] Ψηφίστηκαν από 72.826 πολίτες (1,11%). Παρά τον ψευδή αυτοχαρακτηρισμό τους ως οικολογικών θα πρέπει να προσθέσουμε και το ποσοστό των άλλων προσωποπαγών σχημάτων που έφτασαν συνολικά τις 90.000 ψήφους περίπου 1,4%). Συνολικά πήραν τα πάσης φύσεως οικολογικά σχήματα υπερέβησαν το 2,5%. Οι, βάσει δημοσκοπήσεων, κοινωνικές αναφορές των ψηφοφόρων βρίσκονται σε μεσαία και ανώτερα εισοδηματικά στρώματα από το δημόσιο κυρίως τομέα καθώς και στη νεολαία. Βλ. Αναστασάκος Γ., Βούλγαρης Γ. & Νικολακόπουλος Η., (1990) Εκλογές 1989-1990 : Αναλυτικά και συγκεντρωτικά αποτελέσματα, μετατοπίσεις ψήφων, σχόλια και συμπεράσματα ανά περιφέρεια, Αθήνα, Έκδοση εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ».

Συνεχίζεται....

Θανάσης Τσακίρης

Το Ελληνικό Οικολογικό Κίνημα : Μια «χαμένη άνοιξη» ; Μέρος 1ο

 

            Οι πρώτες φωνές που προειδοποιούσαν για τις συνέπειες της αλόγιστης οικονομικής και οικοδομικής ανάπτυξης στον Ελληνικό χώρο χρονολογούνται, όπως είδαμε, ήδη από τη δεκαετία του 1930. Το κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η μοναχικότητά τους. Κανείς δεν έδινε σημασία σε μεμονωμένους "μικροαστούς" επιστήμονες και μη που εθεωρούντο αντιδραστικοί, ουτοπιστές έως και συμφεροντολόγοι. 

Μόνο στις αρχές της δεκαετίας του 1970 αρχίζουν να πληθαίνουν οι φωνές αυτές και να σημειώνονται οι πρώτες μαζικές κινητοποιήσεις. Από το 1973 ως και το 1981 έγιναν οχτώ (8) μαζικές κινητοποιήσεις στην περιφέρεια, εκτός της Αθήνας [1] .

 Τα βασικά τους χαρακτηριστικά [2] ήταν η μαζικότητα, η εναντίωση σε ίδρυση νέων βιομηχανιών και η μεταφορά ορισμένων, η αντιπαράθεση σε μεγάλης κλίμακας σχέδια πολυεθνικών, εθνικών ή κρατικών βιομηχανιών, η απόλυτη ή σχετική πολυταξική συμμετοχή πολιτών, η υποκίνηση από ομάδες πρωτοβουλίας βάσης ή συντονιστικές επιτροπές, η επιλογή ίδιων τρόπων κινητοποίησης που καταλήγουν στη μεταφορά του αγώνα στην Αθήνα, η υποστήριξη μη τοπικών οργανώσεων προστασίας περιβάλλοντος (και επιστημονικών επιμελητηρίων και συλλόγων καθώς, ενίοτε, και ευρωπαϊκών οργανώσεων), η αρχική αντιμετώπιση των κινητοποιήσεων με δυσπιστία έως και εχθρότητα από τα κόμματα ώσπου να εδραιωθούν αυτές, η προβολή ως εναλλακτικών προτύπων της γεωργικής ή / και της ήπιας τουριστικής ανάπτυξης και, τέλος, η άμεση ή έμμεση αποτελεσματικότητα σε όλες τις περιπτώσεις εκτός από αυτές του Βόλου το 1975 και της Θεσσαλονίκης το 1975/6. Οι υπόλοιπες κινητοποιήσεις ήταν οι εξής : Μέγαρα - 1973, Μέθανα - 1973, Πύλος - 1975, Ιτέα - 1975, Κάρυστος 1977/9 και Νεοχώριο Αστακού - 1980/1 [1].

           

            

---

[1] Βλ. Λουλούδης Π.Λ., (1987), «Κοινωνικές διεκδικήσεις : από την προστασία του περιβάλλοντος στην πολιτική οικολογία» στο Ορφανίδης Χριστόφορος (επιμ.), Το Οικολογικό Κίνημα στην Ελλάδα, Αθήνα, Εκδόσεις Μετά τη Βροχή, σ.σ. 8-21. Ο ίδιος παραπέμπει με τη σειρά του στο Χατζημιχάλης Κ. & Χατζημιχάλη Ν., (1979) Περιφερειακή Ανάπτυξη και Εκβιομηχάνιση: Μονοπωλιακές Επενδύσεις στην Πύλο, Αθήνα, Εκδόσεις Εξάντας..

[2] στο ίδιο σ.σ. 12-3.

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης

Περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη 5ο μέρος

Τα ρεύματα της πολιτικής και της κοινωνικής οικολογίας κατάφεραν να συγκροτήσουν ρεύματα σκέψης που απέρριπταν τόσο τις κυρίαρχες αντιλήψεις που παρουσιάσαμε παραπάνω όσο και τις ακραίες φυσιοκεντρικές αντιλήψεις που μέσα από τους κόλπους της επιστημονικής οικολογίας οδηγούσαν στο μυστικισμό και στο ντετερμινισμό της φύσης. 

Το ρεύμα της πολιτικής οικολογίας αναδύθηκε από τα πλαίσια των νέων κοινωνικών κινημάτων τα οποία προέκυψαν μετά την ήττα των εξεγέρσεων της δεκαετίας του ‘60 και είχε σαν στόχο την πολύπλευρη παρέμβαση στις εξελίξεις, παρέμβαση που ξεκινούσε από τη συγκρότηση ad-hoc κινημάτων για συγκεκριμένες τοπικές ή εθνικές περιβαλλοντικές κινητοποιήσεις και έφτανε και σε εκλογικές αναμετρήσεις με τα κυρίαρχα κόμματα και δραστηριοποίηση μέσω των κοινοβουλίων - περιφερειακών, εθνικών και ευρωπαϊκού - για την προώθηση της αποκέντρωσης των εξουσιών, της βιώσιμης ανάπτυξης, την αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση των παραγωγικών μονάδων, την πολιτιστική και φυσική πολυποικιλότητα, τη βοήθεια προς τον Τρίτο Κόσμο που αντιμετωπίζει και τα μεγαλύτερα οικολογικά προβλήματα κλπ.

 Αντίστοιχα, το ρεύμα της κοινωνικής οικολογίας, που είναι πιο ισχυρό στις ΗΠΑ και γενικότερα στη Βόρεια Αμερική και στις Αγγλο-σαξονικές κοινωνίες, προωθεί την τοπική αυτοδιοίκηση, τη συνομοσπονδιοποίηση των κοινοτήτων και απορρίπτει τις κεντρικές πολιτικές παρεμβάσεις και το μπόλιασμα του καπιταλισμού με πράσινες περιβαλλοντικές ιδέες, εκφράζοντας έτσι και την αντανάκλαση των ίδιων των πολιτικών δομών των χωρών αυτών και της ιστορίας τους, ιδιαίτερα των ΗΠΑ όπου η δομή των πολιτικών ευκαιριών είναι τόσο στενή που ωθεί τα κινήματα [1] να δραστηριοποιούνται ή στο τοπικό επίπεδο ή στο κεντρικό με τη μορφή των λόμπι και των παρεμβάσεων στη δικαιοσύνη. 

---

[1] Για περισσότερες λεπτομέρειες γύρω από τη λογική της κοινωνικής οικολογίας αλλά και των διαφορετικών τάσεων στο εσωτερικό της αλλά και σε διεθνές επίπεδο βλ. Μπούκτσιν Μ., (1992) Τι είναι κοινωνική οικολογία, Αθήνα: Βιβλιοπολις και Bookchin M. (1997) The Politics of Social Ecology: Libertarian Municipalism, Montreal: Black Rose Books. .

 Επίσης: Ο’ Connor J.,(1992) «A Political Strategy for Ecology Movements» in Society and Nature / Kοινωνία και Φύση, Vol.1 No. 3, σ.σ.86 - 91.και (1993), Fuentes M. & Gunder Frank A., (1993), Clark J., (1992),), «Τι είναι η κοινωνική οικολογία» στο Κοινωνία και Φύση, τεύχος 1, Μάης - Αύγουστος, σ.σ. 107 - 114. Chodorkoff D., (1992). H κοινωνική οικολογία και η ανάπτυξη της κοινότητας» στο Κοινωνία και Φύση, τεύχος 1, Μάης - Αύγουστος, σ.σ. 129-42, Καραγεωργάκης Σταύρος (επιμ)  (2015) Αναρχισμός και οικολογία: Η οικοαναρχική θεωρία και δράση από τον 19ο αιώνα μέχρι και σήμερα, Αθήνα: Εκδ. Ευτοπία.

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης

 

Περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη 4ο μέρος

Οι θέσεις των θεωρητικών ρευμάτων σε διεθνές επίπεδο   μας είναι χρήσιμες για να εξετάσουμε το κατά πόσο τα ελληνικά πολιτικά κόμματα ενημερώνονται κι αφομοιώνουν κριτικά αυτούς τους προβληματισμούς.

Πρώτα απ’ όλα, η φιλελεύθερη θέση συνοψίζεται στη φράση «ο ρυπαίνων πληρώνει». Η λογική αυτή επισημαίνει πως οι εξωτερικές επιβαρύνσεις λόγω της ρύπανσης που επιφέρει η οικονομική δράση πρέπει να αντιμετωπίζονται από τα ενδιαφερόμενα μέρη και μόνο μέσα από ελεύθερες διαπραγματεύσεις. Η ίδια η αγορά με τη δική της λογική μπορεί να αντιμετωπίσει πιο αποτελεσματικά το ζήτημα αν συμφωνηθεί να δοθούν τιμές στα ελεύθερα αγαθά που πρόσφερε στο παρελθόν απλόχερα η φύση και με κατεύθυνση την ιδιοποίηση με τη λογική της ατομικής ιδιοκτησίας των πηγών αυτών. Η συνεπαγωγή της σκέψης αυτής είναι να ρυθμίζονται οι ρυθμοί ανάλωσής τους σύμφωνα με τους ρυθμούς της ζήτησής τους. Η νεο-φιλελεύθερη αυτή αντίληψη είναι φανερό ότι υπερβαίνει τη θέση του J. Locke και ωθεί στην εμπορευματικοποίηση όλων των ελεύθερων αγαθών που αναγνώριζε η κλασική πολιτική οικονομία [1] και τα οποία ήταν ιδιοκτησία του συνόλου της ανθρωπότητας και της φύσης. Άρα για τους νέους φιλελεύθερους ο πράσινος καπιταλισμός είναι το μέλλον της ανθρωπότητας και της φύσης [2].

           Ο μηχανισμός της αγοράς, θεωρούν οι σοσιαλδημοκρατικής προέλευσης και οι νεοκεϋνσιανοί πολιτικοί και οικονομολόγοι, όπως λειτουργεί σύμφωνα με τους κανόνες του οικονομικού φιλελευθερισμού αδυνατεί να λάβει υπ’ όψιν του τις εξωτερικές επιβαρύνσεις της παραγωγής στην κοστολόγηση και τιμολόγηση του προϊόντος, με συνέπεια να πρέπει το κράτος να αναλάβει να παρέμβει για την προστασία του περιβάλλοντος. Ο πράσινος φόρος είναι η βασική πολιτική παρέμβασης του κράτους που βοηθάει στην εσωτερίκευση της εξωτερικής επιβάρυνσης στην τιμή του προϊόντος ώστε να εξισωθούν τα δυο κόστη : το ιδιωτικό και το κοινωνικό. Η κρατική παρέμβαση, εθνική αλλά και διεθνής στο βαθμό που διεθνοποιείται η οικολογική κρίση θεωρείται απαραίτητη, γιατί η μεγαλύτερη αδυναμία της αγοράς είναι κυρίως η αδυναμία επακριβούς εξακρίβωσης και μέτρησης της εξωτερικής επιβάρυνσης, που μπορεί να γίνει μόνο μέσω των συγκεντρωμένων, ή και αποκεντρωμένων, θεσμών του κράτους (υπουργεία, τοπική αυτοδιοίκηση, πανεπιστημιακές μονάδες και ινστιτούτα ερευνών) [3].

            Πέρα από το νέο φιλελευθερισμό και τη νεοκεϋνσιανή σοσιαλδημοκρατία που αναγνώρισαν το πρόβλημα της μόλυνσης του περιβάλλοντος και πρότειναν λύσεις ανάλογα με τη βασική λογική τους, η Αριστερά, τουλάχιστον στις επίσημες και κρατικές εκδοχές του, είτε αγνοούσε το πρόβλημα έχοντας ως κύριους στόχους του την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων με κατεύθυνση το σοσιαλισμό και την κάλυψη των βασικών καταναλωτικών αναγκών των ανθρώπων είτε το θεωρούσε δευτερεύον και το απέδιδε στα παραπροϊόντα του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής υποσχόμενος τη λύση του στο σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας ως πρόβλημα τεχνικής και μόνο. Η κρατική αριστερά των καθεστώτων του "υπαρκτού σοσιαλισμού" δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της μόλυνσης του περιβάλλοντος στις κοινωνίες αυτές και μετά το ατύχημα του Chernobyl αποδείχτηκε περίτρανα ότι η μόλυνση στις κοινωνίες αυτές είχε χειρότερες τιμές απ’ ότι στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες. Όμως κριτικές φωνές και δυνάμεις υπήρξαν και μέσα στα πλαίσια του χώρου αυτού της παραδοσιακής αριστεράς που, αργά ή γρήγορα, σε ορισμένες περιπτώσεις στη Δυτική Ευρώπη κατάφεραν να επιβάλουν την άποψή τους [4] στους πολιτικούς τους φορείς

---

[1] Βλ  Λοκ Τζων, (1990), Δεύτερη πραγματεία περί κυβερνήσεως, Αθήνα, Εκδόσεις Γνώση και για κριτική επισήμανση των μεθοδολογικών και πολιτικών προβλημάτων που σημαδεύουν τη γέννηση του φιλελευθερισμού βλ. Αγγελίδης Μανόλης, (1994), Η γένεση του φιλελευθερισμού : προβλήματα σύστασης του πολιτικού σε θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου, Αθήνα, Εκδόσεις Ιδρύματος Σάκη Καράγιωργα. ιδίως σ.σ. 161 - 192.

[2] Για την κριτική από τη σκοπιά της πολιτικής οικολογίας βλ. Μαντότο Ρίτα, (1996), Ο οικοκαπιταλισμός : Το περιβάλλον ως μεγάλη επιχείρηση, Αθήνα, Εκδόσεις Στάχυ, Σειρά: Κοινωνία και Περιβάλλον 2. ιδίως σ.σ. 139 - 158.

[3] Για κριτική από τη σκοπιά της πολιτικής οικολογίας βλ. Γκορζ Αντρέ, (1993), Καπιταλισμός, Σοσιαλισμός, Οικολογία, Αθήνα, Εναλλακτικές Εκδόσεις / Σειρά Θεωρία 16.σ.σ. 80 - 88.

[4] Π.χ. Ολλανδικό Κ.Κ. και Ισπανικό Κ.Κ.

Περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη 3ο μέρος

Οι τρεις αυτές διαστάσεις στοιχειοθετούν το βασικό πλαίσιο που οριοθετεί την κεντρική για το οικολογικό κίνημα έννοια της βιώσιμης ή αειφόρου ανάπτυξης που ουσιαστικά σημαίνει ανάπτυξη συμβατή και φιλική με το περιβάλλον. Αυτή η βασική θέση συνδέεται άμεσα με την άλλη θέση που διέπει τη φιλοσοφία της διαχείρισης των πόρων τόσο σε τοπικό και εθνικό επίπεδο όσο και σε διεθνές, πλανητικό επίπεδο  . Περιβαλλοντική υποβάθμιση, αντιθέτως, σημαίνει "μη βιώσιμη ανάπτυξη". Αν διαβάσουμε και μελετήσουμε σε βάθος τα διεθνή οικονομικά στοιχεία, τις οικολογικές αναλύσεις, ενδεχομένως να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν κοινές αιτίες περιβαλλοντικής υποβάθμισης, ανεξαρτήτως τόπου,  κουλτούρας και ανάπτυξης» και να διαπιστώσουμε ότι η οικονομική ανάπτυξη από μόνη της ούτε προκαλεί ούτε θεραπεύει την περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Προϋποθέσεις που τίθενται για την κίνηση στην κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης θεωρούνται, η καλύτερη αξιοποίηση των γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων των εργαζομένων και του συνόλου των πολιτών, η σώφρων διαχείριση και διαφύλαξη των περιβαλλοντικών πόρων και, τέλος, η χρήση της πλέον καθαρής τεχνολογίας. Η καθαρή τεχνολογία πέραν των επιπτώσεών της στη βελτίωση του περιβάλλοντος λόγω της μειωμένης ανάγκης σε περιβαλλοντικούς πόρους είναι σε θέση να επιφέρει υψηλούς δείκτες εργασιακής απασχόλησης με τις νέες υπηρεσίες με τις νέες υπηρεσίες επισκευής και ανακύκλωσης προϊόντων που θα απαιτούνται. Ο ρόλος του δημόσιου τομέα, των κρατικών αρχών και υπηρεσιών και, πάνω απ’ όλα, των κοινωνικών κινημάτων διαγράφεται σημαντικός σε μια τέτοια προοπτική : «οφείλουν να δημιουργήσουν το απαραίτητο πλαίσιο και τις προϋποθέσεις, να δημιουργήσουν κίνητρα και να άρουν τα εμπόδια ώστε να διευκολύνουν τα άτομα και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις να αντεπεξέλθουν στους ρόλους που τους αναλογούν» . Ο ρόλος των κοινωνικών κινημάτων όμως που σχετίζονται με το περιβάλλον και την οικολογία είναι ακόμη πιο καθοριστικός : κινητοποίηση για την πίεση του κράτους από τη μια για αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης προς την βιώσιμη ανάπτυξη και από την άλλη να δημιουργήσουν συνθήκες ανατροπής δομών και θεσμών που σχετίζονται πρώτα και κύρια με την λογική του κέρδους ως του μοναδικού και παντοδυνάμου κριτηρίου ανάπτυξης. Θέτουν, δηλαδή, ζήτημα ουσιαστικής αμφισβήτησης του καπιταλιστικού κοινωνικού σχηματισμού και όχι απλού "πρασινίσματός του" . Οι θέσεις των θεωρητικών ρευμάτων σε διεθνές επίπεδο   μας είναι χρήσιμες για να εξετάσουμε το κατά πόσο τα ελληνικά πολιτικά κόμματα ενημερώνονται κι αφομοιώνουν κριτικά αυτούς τους προβληματισμούς.

Συνεχίζεται....

Θανάσης Τσακίρης