Ο οκνηρός άνθρωπος (του Lucien Sfez*)

ΑΥΓΗ  5-4-2020
Ένθετα Monde Diplomatique

Ο οκνηρός άνθρωπος

Ο Πλάτων προειδοποιούσε τους νέους φιλοσόφους για τη γραφή και το βιβλίο, που υποκαθιστούν μια ζωντανή μνήμη με μια νεκρή, με πρόσχημα την ευκολία. Κάνουν τον αναγνώστη παθητικό. Σήμερα, αν η διατύπωση άλλαξε μορφή, δεν άλλαξε περιεχόμενο. Ο στόχος είναι πάντοτε η μεταφορά των υποχρεώσεών του σε έναν εξωτερικό μηχανισμό. Η οκνηρία θα ήταν, στην οπτική του Πλάτωνα, η απόδειξη μιας σκλαβιάς ανάξιας του ανθρώπου

Επιμέλεια: Θανάσης Κούτσης

http://www.avgi.gr/article/10807/10923459/o-okneros-anthropos

Την ώρα που σχολεία και γραφεία παραμένουν κλειστά λόγω κορωνοϊού, η προσφυγή στην τεχνολογία για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων μας είναι μονόδρομος, ενώ ταυτόχρονα η ψυχαγωγική πλευρά της αναδεικνύεται σε βασική ανάγκη της καθημερινότητάς μας. Είναι λοιπόν ευκαιρία ν’ αναστοχαστούμε τον ρόλο της τεχνολογίας στην καθημερινή μας ζωή και να φροντίσουμε να υπερασπιστούμε την ελευθερία μας από αυτήν. Επιστρέφουμε σήμερα σ’ ένα κείμενο του 1998 που θέτει ακριβώς αυτούς τους προβληματισμούς.

Β.Κ.



Του Lucien Sfez*

Οι λεωφόροι της πληροφορίας -που μας παρουσιάζονται ως το όγδοο θαύμα του κόσμου- δεν είναι μόνο η διασταύρωση του τηλεφώνου, των οπτικοακουστικών μέσων και του υπολογιστή. Το ίδιο ισχύει και για τις ευρεσιτεχνίες που μας προτείνουν στο εμπόριο ή αυτά που φαντάζονται για το μέλλον οι τεχνικοί των τηλεπικοινωνιών. Είναι οι στοίβες κινητών τηλεφώνων στο Διαδίκτυο σε σύνδεση με σταθερά τηλέφωνα, τα εικονοτηλέφωνα, οι ανάγλυφες οθόνες, τα γάντια εικονικής πραγματικότητας, οι υπολογιστές, τα μόντεμ, οι τράπεζες δεδομένων, οι έμποροι, οι διαχειριστές και οι επισκευαστές. Μια συσσώρευση αρθρωμένη γύρω από τεχνικά, κοινωνικά και επαγγελματικά δίκτυα.

Σ' αυτό τον γεμάτο κόσμο δεν υπάρχει κενό, μαύρη τρύπα, άρνηση, αντίθετο. Όλα είναι λεία και λειτουργούν σύμφωνα με το σιωπηλό πρότυπο των ηλεκτρονικών συνδέσεων. Μόλις που ακούγεται ένα κουδούνισμα πότε- πότε, και αυτό ακόμα μπορούμε να το καταργήσουμε. Το να επικοινωνεί κανείς είναι εύκολο όταν το θέμα περιορίζεται στη σύνδεση των μηχανών, στη συσχέτιση με τις μηχανές. Όταν θέλουμε να σταματήσουμε την επικοινωνία και να βρεθούμε με τον εαυτό μας, είναι εύκολο: κατεβάζουμε το ακουστικό, σβήνουμε την οθόνη.

Ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί αυτές τις μηχανές είναι ελεύθερος και χαρούμενος. Δεν κάνει ποτέ κακές σκέψεις για τους άλλους, ούτε για τον εαυτό του, καθώς βρίσκεται πάντοτε στην ευκολία της στιγμιαίας επικοινωνίας. Έχει βλέψεις βραχυπρόθεσμης αποδοτικότητας επειδή, σ' αυτό το σύστημα, δεν υπάρχει μακροπρόθεσμο. Παραγωγικότητα, χρησιμότητα, διαχείριση, αυτές είναι οι κυρίαρχες λέξεις του homo communicans (επικοινωνών άνθρωπος), τον οποίο ονειρεύονται οι τεχνολόγοι και οι βιομήχανοι της επικοινωνίας.

Αναμφίβολα, ο άνθρωπος αυτός είναι αδιαχώριστος από τις μηχανές επικοινωνίας. Ζει από τα προσόντα τους. Αποκτά τα χαρακτηριστικά τους. Κατά μια έννοια, όσο χρησιμοποιεί τις μηχανές, άλλο τόσο τον χρησιμοποιούν κι αυτές. Δεν γνωρίζει όμως τίποτα γι' αυτό το κυκλικό σύστημα, το οποίο τον σφίγγει και τον πνίγει, γιατί νιώθει δυνατός, από την ίδια τη δύναμη των μηχανών, άνετος από την άνεσή τους. Γι' αυτόν όλα είναι θετικά, όλα βρίσκονται στη θέση τους. Κόσμος χωρίς ανάποδη όψη. Δεν υπάρχει τίμημα. «Flatland» (Ισοπέδωση) στην κυβερνοκουλτούρα, λέει ο Ντάγκλας Κούπλαντ στο μυθιστόρημα «Microserfs». Δεν υπάρχει τίμημα: μιλούν για φατρία, για φυλή, για κοινότητες. Μεταφορές χωρίς καμία σχέση με την πραγματικότητα της κυβερνοκουλτούρας: για να έχεις πρόσβαση στην κοινότητα, πρέπει να κάνεις θυσίες. Και σ' αυτό το λείο flatland, χωρίς τίμημα και ανάποδη όψη, ο μόνος φόβος που μπορεί να νιώσει κανείς είναι η απουσία των μηχανών: η βλάβη.

Η βλάβη είναι μια οδύνη. Ο φόβος της βλάβης, ένας εφιάλτης. Είναι η μόνη πιθανή αντίφαση στο σύστημα, η μόνη πιθανή δυστυχία. Ο φόβος της βλάβης αντικατέστησε τον φόβο του διαβόλου της Αποκάλυψης. Συνοπτικά, μόνο η απειλή της βλάβης δίνει ζωή και συναίσθημα στο σύστημα το οποίο τα στερείται. Είναι η τελευταία ζωτική ευκαιρία του συστήματος επικοινωνίας. Ο Νόρθροπ Φράι, στην «Ανατομία της κριτικής», δείχνει ότι η Αποκάλυψη αποτελεί μέρος ενός συνόλου κειμένων που προωθούν την επιθυμητή συνοχή της Πολιτείας, του ανθρώπου και του Θεού. Όπου μπορεί να δει κανείς ότι, όπως ο φόβος της Αποκάλυψης είναι εκεί για να υπηρετεί την πίστη, ο φόβος της βλάβης βρίσκεται εκεί για να εδραιώνει την κυβερνοκουλτούρα.

Όλα αυτά, όμως, ο άνθρωπος, που νιώθει πλήρης και θετικός, χωρίς ανωμαλίες ούτε θυσίες της επικοινωνίας, δεν τα γνωρίζει. Νομίζει ότι κερδίζει πάντα. Δεν ξέρει ότι για να κερδίσει, πρέπει και να χάσει. Δεν ξέρει τι χάνει.

Οι μηχανές, φτιαγμένες για να εξασφαλίσουν παραγωγικότητα και αποτελεσματικότητα, καταλήγουν σε παράδοξες συνέπειες: ενός ανθρώπου τεμπέλη και άχρηστου. Μια ύπαρξη που δεν κάνει τίποτα σπουδαίο από μόνη της. Λαμβάνει βοήθεια στην παραμικρή κίνησή της. Θέλει να πάει στο γραφείο; Το αυτοοδηγούμενο αυτοκίνητο τίθεται στη διάθεσή της και το μόνο που κάνει είναι να ονειρεύεται στο τιμόνι, περιμένοντας τον αυτόματο οδηγό να σημάνει «τέρμα».

Περιέργως το παλιό σύνθημα των φορτηγατζήδων «Οδηγώ για σας» εφαρμόζεται σε όλους. Στη συνέχιση της τεχνολογικής ανάπτυξης το μέλλον του homo communicans είναι η τεμπελιά. Μια ολοκληρωτική και βαθιά οκνηρία, τις απαρχές της οποίας μπορούμε ήδη να διακρίνουμε στις καθημερινές μας συμπεριφορές.

Έχουμε μια έντονη αδυναμία να αφήνουμε στις μηχανές τη φροντίδα να απομνημονεύουν για μας, να ηχογραφούν για μας, να μιλούν για μας. Αυτό εκτείνεται από το σημειωματάριο διευθύνσεων με αριθμούς τηλεφώνων και ηλεκτρονικές διευθύνσεις ώς τη διαχείριση βιβλιογραφιών, κειμένων, επαγγελματικών συναντήσεων, λογαριασμών και προγραμματισμού. Η φωνή μας, ηχογραφημένη μια κι έξω -ή μάλλον μια συνθετική φωνή-, απαντά για μας. Ανοίγουμε τις πόρτες από απόσταση και κάνουμε «ζάπινγκ» από μακριά με αδιαφορία. Δεν θέλει και πολύ για να πέσουμε σε μια λανθάνουσα νωχέλεια.

Η νωχέλεια νανουρίζεται εξάλλου από ένα αίσθημα μεγάλης ασφάλειας που προκαλούν οι μηχανές παρακολούθησης, ελέγχου, υπερπαρακολούθησης στο τετράγωνο. Η οκνηρία ταιριάζει με την απουσία φόβου, ο τεμπέλης άνθρωπος αισθάνεται πλαισιωμένος απ' όλες τις πλευρές, καλυμμένος, προστατευμένος. Δεν χρειάζεται να ασχοληθεί με εχθρούς, υπερσύγχρονοι μηχανισμοί ξαγρυπνούν γι' αυτόν. Αναγνώριση της φωνής και του βλέμματος, ψηφιακό αποτύπωμα, κάμερες με κωδικούς πρόσβασης: δεν έχει τίποτα να φοβηθεί από τους παρείσακτους.

Χωρίς την υποχρέωση να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ο άνθρωπος καθαυτός φαίνεται άχρηστος. Μοιάζει με προσθήκη που τοποθετήθηκε εκεί τυχαία και που θα μπορούσε κάλλιστα να μην υπάρχει... Κάτι που οι μηχανές κάνουν πράγματι τέλεια, αυτός το κάνει αδέξια, με δισταγμούς και λάθη, λες και μιμείται ατελώς ένα μοντέλο. Επειδή, σύμφωνα με την ίδια παλιά ιδέα ότι το μυαλό είναι μόνο μια αποδυναμωμένη εφαρμογή του παντοδύναμου υπολογιστή, ο άνθρωπος συνειδητοποιεί την αδυναμία του και αφήνεται να τον κυριέψει το αίσθημα της αχρηστίας του. Η μνήμη του που έχει αδρανήσει είναι γεμάτη τρύπες, πορώδης, αλλά αυτό δεν χρειάζεται θεραπεία, καθώς ο μηχανισμός μνήμης είναι, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, σε καλά χέρια. Όσον αφορά την καθημερινή ζωή, χωρίς την παρέμβασή του, τα πράγματα πηγαίνουν καλύτερα. Το μόνο που έχει λοιπόν είναι να αφήσει τα πράγματα να κυλούν και... να ονειρεύεται ή να παίζει.

Πράγματι, αντίθετα με ό,τι αναμασάται παντού ως προφανές, ο μελλοντικός homo communicans δεν είναι ο πιεσμένος και αγχωμένος άνθρωπος. Και γιατί να είναι; Τα λάθη του θα τα διορθώνουν οι μηχανές, όπως ολόκληρη η κοινωνία, με τα πολύ ορατά ελαττώματά της, όπως η ανισότητα, η φτώχεια, ο πόλεμος και ο θάνατος, θα γιατρευτεί από την τεχνολογία.

Αυτή η κοινωνία, με βάση την επικοινωνία των πάντων, δεν είναι κοινωνία της ταχύτητας, αλλά κοινωνία της βραδύτητας, του «δεν κάνω τίποτα», του στοχασμού και του παιχνιδιού. Αναμφίβολα, δεν πρόκειται για τη βραδύτητα που εκθειάζει ο Πιέρ Σανσό, φιλήδονη βραδύτητα του καιρού που περνά, που γεύεται φρούτα, αέρα και όνειρα. Είναι μια αναγκαστική βραδύτητα, που δημιουργεί ευφορία, που καθησυχάζει και προσφέρει ασφάλεια, που είναι χωρίς προσδοκία και χωρίς έκπληξη.

Να ονειρεύεται; Να στοχάζεται; Είναι πράγματι αυτό για το οποίο είναι πιο ικανός. Και είναι αναμφίβολα στις ονειροπολήσεις του εκεί όπου θα σφυρηλατηθούν νέες ιδέες... μηχανές για επικοινωνία. Εκεί όπου η εφεύρεση ή η καινοτομία θα τεθούν σε εφαρμογή. Εδώ έγκειται ίσως η πραγματική δουλειά που το μέλλον της επικοινωνίας αναθέτει στον άνθρωπο. Τα υπόλοιπα -σχεδίαση και πραγματοποίηση- τα έχουν αναλάβει οι μηχανές.

Ο Πλάτων προειδοποιούσε τους νέους φιλοσόφους για τη γραφή και το βιβλίο, που υποκαθιστούν μια ζωντανή μνήμη με μια νεκρή, με πρόσχημα την ευκολία. Γραφή και βιβλία που οδηγούν στην τεμπελιά, κάνουν τον αναγνώστη παθητικό. Συμβουλή και συστάσεις που μοιάζουν να ανήκουν σε ένα προϊστορικό παρελθόν (και τι δεν θα έδιναν τώρα οι παιδαγωγοί για να διαβάζουν οι άνθρωποι!). Αλλά, αν η διατύπωση άλλαξε μορφή, δεν άλλαξε περιεχόμενο. Ο στόχος είναι πάντοτε η μεταφορά των υποχρεώσεών του σε έναν εξωτερικό μηχανισμό. Η οκνηρία, η οποία κάθε άλλο παρά είναι το αποτέλεσμα απελευθέρωσης της εργασίας που θα εκτελούσαν οι μηχανές, θα ήταν, στην οπτική του Πλάτωνα, η απόδειξη μιας σκλαβιάς ανάξιας του ανθρώπου.



* O Lucien Sfez (1937-2018) ήταν φιλόσοφος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Παρίσι Ι-Σορβόνη.

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο στη διεύθυνση:  https://monde-diplomatique.gr/?p=4152

Τρίτη, 27/3 στην εκπομπή ΑΧ ΕΞΟΥΣΙΑ ο Φώτης Φωτιάδης Θέμα: "Δικαίωμα στην αποτέφρωση".

Την Τρίτη, 27 Μαρτίου 2018 (8-9 μμ) στην εκπομπή ΑΧ ΕΞΟΥΣΙΑ συζητούμε με τον Φώτη Φωτιάδη (Visual Copywriter ~ Ideas Generator).   Θέμα:  "Δικαίωμα στην αποτέφρωση".

Σας περιμένουμε, όπως πάντα, στον φιλόξενο διαδικτυακό ραδιοσταθμό IlioupolisOnAir

http://www.ilioupolisonline.gr/radio/index.html

Bertrand Russell (Μάιος 1872-Φεβρουάριος 1970) Ο ακτιβιστής φιλόσοφος της ειρήνης

Bertrand Russell (Μάιος 1872-Φεβρουάριος 1970)

Ο ακτιβιστής φιλόσοφος της ειρήνης

Ο Bertrand Arthur William Russell ήταν Βρετανός φιλόσοφος, δάσκαλος της λογικής, μαθηματικός, ιστορικός, συγγραφέας, κοινωνική κριτική, πολιτικός ακτιβιστής. Βραβεύτηκε με βραβείο Νόμπελ. Σε διάφορες φάσεις της ζωής αυτοχαρακτηριζόταν φιλελεύθερος, σοσιαλιστής και ειρηνιστής, αλλά ο ίδιος παραδέχθηκε ότι είχε ποτέ δεν υπήρξε  και τόσο βαθιά προσκολλημένος σε αυτές τις ιδέες. Γεννήθηκε στην Ουαλική πόλη Monmouthshire σε μία από τις πιο εξέχουσες αριστοκρατικές οικογένειες στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο Russell καθοδήγησε τη βρετανική "εξέγερση ενάντια ιδεαλισμό». Συγκαταλέγεται στους ένας από ιδρυτές της αναλυτικής φιλοσοφίας, μαζί με τους Gottlob Frege,  G.E. Moore και Ludwig Wittgenstein. Θεωρείται ο καλύτερος δάσκαλος λογικής του 20ου αιώνα. Μαζί με τον A. N. Whitehead έγραψε το έργο Principia Mathematica, που ήταν μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια λογική βάση για τα μαθηματικά. Το φιλοσοφικό δοκίμιο του "On Denoting"  έχει θεωρηθεί ως ένα «παράδειγμα της φιλοσοφίας». Με το έργο του άσκησε σημαντική επιρροή στη λογική, τα μαθηματικά, τη θεωρία των συνόλων, τη γλωσσολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, τη γνωστική επιστήμη, την επιστήμη των  υπολογιστών και τη φιλοσοφία, ιδιαίτερα τη φιλοσοφία της γλώσσας, την επιστημολογία και τη μεταφυσική.

Ο Russell ήταν ένας εξέχων αντιπολεμικός ακτιβιστής. Υπερασπίστηκε τον αντι-ιμπεριαλισμό και πήγε στη φυλακή εξ αιτίας του πασιφισμού του κατά τη διάρκεια του 1^ου Παγκοσμίου Πολέμου. Τον Αύγουστο του 1920 ταξίδεψε στη Ρωσία, στο πλαίσιο της επίσημης αντιπροσωπείας που στάλθηκε από τη βρετανική κυβέρνηση για να ερευνήσει τις επιπτώσεις της Ρωσικής Επανάστασης. Συναντήθηκε με τον Βλαντιμίρ Λένιν και είχε συνομιλία μαζί του. Στην αυτοβιογραφία του αναφέρει ότι βρήκε έναν Λένιν απογοητευτικό που εξέπεμπε την αίσθηση «διαβολικής σκληρότητα» και τον χαρακτήρισε «δογματικό καθηγητή». Εξερευνώντας το νέο κράτος είδε τις ελπίδες του να καταστρέφονται και την δειλή ως τότε  υποστήριξή του για την επανάσταση να μηδενίζεται. Έγραψε το βιβλίο «Η πρακτική και η θεωρία του μπολσεβικισμού».

Αργότερα, ο ίδιος εκστράτευσε εναντίον του Αδόλφου Χίτλερ.

 Αρχικά  αντιστάθηκε στον επανεξοπλισμό ενάντια στη ναζιστική Γερμανία, αλλά το 1940 άλλαξε την άποψή του ότι η αποφυγή ενός νέου παγκόσμιου πόλεμου ήταν πιο σημαντική από την ήττα του Χίτλερ. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Αδόλφος Χίτλερ κατακτώντας ολόκληρη την Ευρώπη θα ήταν μια μόνιμη απειλή για τη δημοκρατία. Το 1943 εξέδωσε δοκίμιο στο οποίο τόνιζε ότι πόλεμος ήταν πάντα ένα μεγάλο κακό, αλλά σε μερικές ιδιαίτερα ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να είναι το μικρότερο από τα δύο κακά

Στη συνέχεια επέκρινε το αυταρχικό σταλινικό καθεστώς, καθώς και τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο του Βιετνάμ.  Ήταν ειλικρινής υποστηρικτής του πυρηνικού αφοπλισμού. Το 1950 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας σε αναγνώριση των ποικίλων και σημαντικών γραπτών του στα οποία υπεράσπιζε ανθρωπιστικά ιδεώδη και την ελευθερία της σκέψης.

ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ BERNARD RUSSEL ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ:

• ·         ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ:ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΩ - ΕΠΙΖΟΥΜΕ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ; - ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ - ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΣΚΕΨΗ - ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ
• ·         Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΚΕΨΗΣ:ΟΙ ΝΕΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ ΤΡΟΠΟΙ
• ·         ΟΙ ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΑΝ ΩΣ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
• ·         ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΩ (ΔΙΤΟΜΟ - ΒΙΒΛΙΟΔΕΤΗΜΕΝΗ ΕΚΔΟΣΗ)
• ·         ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
• ·         ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
• ·         ΑΝΤΙΔΗΜΟΦΙΛΗ ΔΟΚΙΜΙΑ
• ·         ΕΧΕΙ ΜΕΛΛΟΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ;
• ·         Η ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ
• ·         Η ΝΕΟΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΧΙΟΥΜ:ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΠΟ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΑΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ
• ·         Η ΝΕΟΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΡΟΥΣΣΩ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ: ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΠΟ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΑΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ
• ·         Η ΑΡΧΑΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΟΦΩΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΣΚΕΨΗΣ
• ·         ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
• ·         ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ
• ·         Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΜΟΥ ΕΞΕΛΙΞΗ
• ·         Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ
• ·         Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΟΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΙ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΠΟ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΑΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ
• ·         ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ
• ·         Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΤΥΠΩΝ
• ·         ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ (ΧΑΡΤΟΔΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ)
• ·         Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
• ·         Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΕΩΣ
• ·         ΑΓΑΠΗΤΕ ΜΠΕΡΤΡΑΝΤ ΡΑΣΣΕΛ: ΕΚΛΟΓΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ
• ·         ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΑΞΗ

        Θανάσης Τσακίρης

ΓΚΕΟΡΓΚ ΖΙΜΕΛ: Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

ΓΚΕΟΡΓΚ ΖΙΜΕΛ: Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

O Georg Simmel γεννήθηκε την πρώτη Μαρτίου 1858 στο Βερολίνο και πέθανε στο Στρασβούργο την 26η  Σεπτεμβρίου 1918, σχεδόν ένα μήνα πριν από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν κλασσικός κοινωνιολόγος και νεοκαντιανός φιλόσοφος. Η φήμη του έχει να κάνει κυρίως με τα έργα του που αφορούν θέματα την μεθοδολογία της κοινωνιολογίας. Δίδαξε Φιλοσοφία στα Πανεπιστήμια του Βερολίνου (1885–1914) και του Στρασβούργου (1914–1918).

Τα διορατικά δοκίμιά του σχετικά την προσωπική και κοινωνική διάδραση ενέπνευσε την ανάπτυξη της ποιοτικής ανάλυσης στην κοινωνιολογία. Μεταξύ 1876 και 1881 σπουδάζει ιστορία, ψυχολογία των λαών, φιλοσοφία και ιστορία της τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Το 1881 υποστήριξε τη διδακτορική διατριβή του και το 1885 αρχίζει υφηγεσία στη φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου του Βερολίνου. Μετά το 1900 συνέχισε ως άμισθος έκτακτος καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου.Το 1909 μαζί με τους Ferdinand Tönnies, Werner Sombart και Max Weber ιδρύουν τη Γερμανική Φιλοσοφική Εταιρία (Deutsche Gesellschaft für Philosophie). Το 1910 εκδίδει το περιοδικό Logos. Το 1911 αναγορεύεται σε επίτιμο διδάκτορα της σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Freiburg. Μεταξύ 1914 και 1918 δίδαξε ως τακτικός καθηγητής του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου.

.

Το γεγονός ότι γεννήθηκε κι έζησε σε ένα σπίτι στην γωνία των οδών Leipzigerstrasse and Friedrichstrasse, δηλαδή στην καρδιά του εμπορικού κέντρο του Βερολίνου επηρέασε τη σκέψη του. Το μητροπολιτικό Βερολίνο στο γύρισμα του αιώνα ήταν το πεδίο της μάχης για τα διάφορα αντικρουόμενα πνευματικά και ηθικά ρεύματα και τάσεις. Ο Ζίμελ διαμορφώθηκε στο σταυροδρόμι αυτό. Διαμορφώθηκε σε ένα σύγχρονο άνθρωπο των πόλεων, δηλαδή κάποιον που είναι αλλοδαπός στη χώρα στην οποία γεννήθηκε. Όπως και ο  ξένος τον οποίο περιγράφει σε μια από τις εξαίρετες πραγματείες του, ο οποίος την ίδια στιγμή είναι τόσο μακριά όσο κι κοντά. Είναι ένας «δυνητικός  πλάνης» (περιπλανώμενος), «ο άνθρωπος που σήμερα και μένει αύριο, ο οποίος δεν έχει ξεπεράσει την ελευθερία του «έρχεσθαι» και του «φυγείν». 

  

Δοκίμιά του αναφέρονται στις μορφές που παίρνουν οι κοινωνικές σχέσεις στον χώρο, την αισθητική πλευρά σε πόλεις όπως η Ρώμη, η Βενετία και η Φλωρεντία καθώς και την ζωή στις σύγχρονες μητροπόλεις.  Ερεύνησε τα αποτελέσματα της εμπορευματοποιημένης αστικής σφαίρας πάνω στον κάτοικο της πόλης στην μετάβαση της πόλης σε μητρόπολη με αφορμή μια Παγκόσμια έκθεση προϊόντων. Το άρθρο του "The Metropolis and Mental Life" είναι μια πρωτοποριακή ανάλυση για τη νεωτερικότητα, την πόλη και διαφοροποίηση των κοινωνικών υποκειμένων στην καπιταλιστική μητρόπολη. Χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως ο πρώτος κοινωνιολόγος του μοντερνισμού και μεταμοντερνισμού. Έθεσε ζητήματα όπως ο κατακερματισμός των κύκλων σχέσεων μεταξύ των ατόμων, την κυκλοφορία της κουλτούρας, των αγαθών των καταναλωτικών προτύπων.

Ο Simmel επεδίωκε να απομονώσει τις γενικές ή επαναλαμβανόμενες μορφές κοινωνικής διάδρασης από τα πιο συγκεκριμένα είδη δραστηριοτήτων, όπως οι οικονομικές, οι πολιτικές κι αισθητικές. Έδωσε προτεραιότητα στο πρόβλημα της αυθεντίας/εξουσίας και της υπακοής.  Στο έργο του  Η φιλοσοφία του Χρήματος (1900) εφάρμοσε τις γενικές του αρχές σε ένα πεδίο, αυτόν της οικονομίας, τονίζοντας το ρόλο της εγχρήματης οικονομίας στην ειδίκευση της κοινωνικής δραστηριότητας και την αποπροσωποίηση των ατομικών και των κοινωνικών σχέσεων.

Τον ενδιαφέρουν θέματα όπως η κοινωνική διαφοροποίηση, η ομάδα, η μητρόπολη, η "κοινωνική τοπογραφία", η μόδα, το χρήμα, η πορνεία, η ερωτοτροπία κ.ά., ανάμεσα στα οποία πορεύεται ως "ξένος" και ως "πλάνης". Αντανακλούν τόσο τις αλλοτριωτικές διαδικασίες της ζωής στην πόλη όσο και τις ελευθεριακές δυνατότητες που αυτή αποδεσμεύει. Κατά το τελευταίο διάστημα της ζωής του ασχολήθηκε κυρίως με τη μεταφυσική και την αισθητική. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

-Μητροπολιτική αίσθηση. Οι μεγαλουπόλεις και η διαμόρφωση της συνείδησης-Κοινωνιολογία των αισθήσεων, Άγρα, 2017

-Πόλη και ψυχή, Έρασμος, 2009

- Περιπλάνηση στη νεωτερικότητα: κοινωνιολογικά, φιλοσοφικά και αισθητικά κείμενα, Αλεξάνδρεια, 2004

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ

- Essays on Interpretation in Social Science, Rowman and Littlefield, 1980.

 - Essays on Religion,  Yale University Press, 1997.

- On Individuality and Social Forms, University of Chicago Press, 1971.

- On Women, Sexuality and Love, Yale University Press, 1984.

- Sociologist and European, Barnes and Noble, 1976.

 - Simmel on Culture: Selected Writings,  Sage, 1997.

- The Philosophy of Money, Tom Bottomore and David Frisby. Routledge, 1990.

- Schopenhauer and Nietzsche, University of Massachusetts Press, 1986.

Θανάσης Τσακίρης

«Συλλαμβάνοντας το κεφάλαιο ως αξία εν κινήσει» Διάλεξη του David Harvey, διακεκριμένος καθηγητής Ανθρωπολογίας και Γεωγραφίας-Δευτέρα 20 Μαρτίου, ώρα 19:00

Τρίτη 7 Μαρτίου 2017

Κύκλος

«Θεωρία στο Μέγαρο: φιλοσοφία, κριτική, ιστορία»

«Συλλαμβάνοντας το κεφάλαιο

ως αξία εν κινήσει»

Διάλεξη του David Harvey,

διακεκριμένος καθηγητής Ανθρωπολογίας και Γεωγραφίας

στο Κέντρο Μεταπτυχιακών Σπουδών

του Πανεπιστημίου City της Νέας Υόρκης (CUNY)

Δευτέρα 20 Μαρτίου, ώρα 19:00

Σε συνεργασία

με το Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών

Επιστημών του Κολεγίου Μπέρκμπεκ

(Birkbeck Institute for the Humanities)

Επιμέλεια: Κώστας Δουζίνας

Προλογίζει η Λίλα Λεοντίδου,

καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Στα αγγλικά με ταυτόχρονη μετάφραση

Είσοδος ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας

Η διανομή των δελτίων αρχίζει στις 17:30

Το Megaron Plus υποδέχεται τη Δευτέρα 20 Μαρτίου, στις 7 το απόγευμα, έναν από τους σημαντικότερους πολυγραφότατους θεωρητικούς της εποχής μας, τον David Harvey [Ντέιβιντ Χάρβεϋ], διακεκριμένο καθηγητή Ανθρωπολογίας και Γεωγραφίας στο Κέντρο Μεταπτυχιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου City της Νέας Υόρκης (CUNY), ο οποίος θα παρουσιάσει στο κοινό την ομιλία με θέμα «Συλλαμβάνοντας το κεφάλαιο ως αξία εν κινήσει» (στα αγγλικά με ταυτόχρονη μετάφραση). Η διάλεξη ανήκει στον  Κύκλο «Θεωρία στο Μέγαρο: φιλοσοφία, κριτική, ιστορία» που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Birkbeck Institute for the Humanities του Λονδίνου υπό την επιμέλεια του Κώστα Δουζίνα, Διευθυντή του Ινστιτούτου Μπέρκμπεκ. Την εκδήλωση προλογίζει η αρχιτέκτων-γεωγράφος- πολεοδόμος Λίλα Λεοντίδου, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Η είσοδος στη διάλεξη του Ντέιβιντ Χάρβεϋ είναι ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας, τα οποία θα διανέμονται από τις 17:30.

Στους ομιλητές του κύκλου «Θεωρία στο Μέγαρο: φιλοσοφία, κριτική, ιστορία» περιλαμβάνονται ακόμη δύο σημαίνοντες διανοητές: ο Στήβεν Φρος (24/4/2017) και ο Μποαβεντούρα ντε Σόουζα Σάντος (8/5/2017).

O David Harvey…

…  είναι διακεκριμένος καθηγητής (Distinguished Professor) Ανθρωπολογίας και Γεωγραφίας στο Κέντρο Μεταπτυχιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου City της Νέας Υόρκης, όπου διδάσκει από το 2001. Η ακαδημαϊκή πορεία του άρχισε τη δεκαετία του 1960 και, στα χρόνια που ακολούθησαν, διετέλεσε καθηγητής Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο John Hopkins των ΗΠΑ και στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Μεταξύ πολλών βραβείων και τιμητικών τίτλων, έχει λάβει το μετάλλιο του ευεργέτη από τη Βασιλική Γεωγραφική Εταιρεία το 1995, ενώ το 2007 εξελέγη μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών. Στα πιο πρόσφατα βιβλία του πραγματεύεται τους Τρόπους του κόσμου [The Ways of the World, 2016] καθώς και Δεκαεφτά αντιφάσεις και το τέλος του καπιταλισμού (εκδ. Μεταίχμιο, 2015). Στην ελληνική γλώσσα έχουν μεταφραστεί επίσης τα βιβλία του Εξεγερμένες πόλεις (ΚΨΜ, 2013), Το αίνιγμα του κεφαλαίου και οι κρίσεις του καπιταλισμού (εκδ. Καστανιώτη, 2011), Η κατάσταση της μετανεωτερικότητας (Μεταίχμιο, 2009), Νεοφιλελευθερισμός (εκδ. Καστανιώτη, 2007) και Ο νέος ιμπεριαλισμός (εκδ. Καστανιώτη, 2006).

Το έργο του διαποτίζει τις σύγχρονες αναγνώσεις του Κεφαλαίου του Μαρξ, το οποίο διδάσκει για περισσότερα από 40 έτη.

Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών του Κολεγίου Μπέρκμπεκ

(Birkbeck Institute for the Humanities)

Από τη ίδρυσή του το 2004, το Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών του Κολεγίου Μπέρκμπεκ (Birkbeck Institute for the Humanities) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου εισέβαλε δυναμικά στην πανεπιστημιακή ζωή και τα πολιτισμικά δρώμενα της Μεγάλης Βρετανίας. Από τότε μέχρι σήμερα, ο δυναμισμός αυτός ξεπέρασε τον πανεπιστημιακό χώρο και τα όρια του Ηνωμένου Βασιλείου. Υπό τη διεύθυνση των Κώστα Δουζίνα (Director / currently on leave) και Σλαβόι Ζίζεκ (International Director), το Ινστιτούτο διαδραμάτισε και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανταλλαγή ιδεών, στον κριτικό έλεγχο αλλά και στην ανακαίνιση των ιδεολογιών σε παγκόσμιο επίπεδο καθώς και στην επανενεργοποίηση του δημόσιου διαλόγου και του ρόλου των διανοουμένων. Με τη θέση του στο κεντρικό Λονδίνο δίπλα στο Βρετανικό Μουσείο, το Ινστιτούτο καλεί διανοούμενους και πολίτες να συζητήσουν μαζί , σε﷽﷽﷽﷽﷽﷽ον τικιικπικαιρότητας ities)igned place in world.  thro rituals of christianity,eaning. name Rousseau dpecifies place τα μεγάλα θέματα της επικαιρότητας από τη σκοπιά των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών. Με αυτόν τον τρόπο, σε μια εποχή που οι ανθρωπιστικές σπουδές υφίστανται τεράστια επίθεση, η φιλοσοφία, η ιστορία, η τέχνη και η κριτική τοποθετούνται και πάλι στην καρδιά του δημόσιου διάλογου.

Το Ινστιτούτο παρέχει υποτροφίες σε αναγνωρισμένους και νέους επιστήμονες, συγγραφείς, λογοτέχνες, διανοούμενους και καλλιτέχνες, γεγονός που τους επιτρέπει να περάσουν ένα χρονικό διάστημα στο Λονδίνο εξερευνώντας ιδέες, βιβλία και αρχεία. Μέσω της διοργάνωσης δημόσιων συζητήσεων, διαλέξεων, σεμιναρίων και συνεδρίων, στόχος του Ινστιτούτου είναι να προαγάγει την ενασχόληση με δημόσια θέματα της εποχής μας, τη διεπιστημονική έρευνα, την παραγωγή νέων ιδεών στις ανθρωπιστικές επιστήμες, τη διάδοσή τους στη δημόσια σφαίρα και τη συνεργασία μεταξύ ακαδημαϊκών και ερευνητών.   

Η εκδήλωση θα μεταδοθεί απευθείας μέσω Διαδικτύου και θα είναι ανοικτή σε όλους. Η παρακολούθηση της μετάδοσης θα είναι εφικτή μέσω της ιστοσελίδας του Μεγάρου (www.megaron.gr).

Για περισσότερες πληροφορίες

210 72.82.333

www.megaron.gr

Επίσης

https://www.facebook.com/megaron.gr

http://www.pinterest.com/megaronathens/
https://twitter.com/MegaronAthens

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ '68 - ILIOUPOLIS ON AIR - AX ΕΞΟΥΣΙΑ - 24/5

Την Τρίτη 24/5 (7-8μμ) στην εκπομπή ΑΧ ΕΞΟΥΣΙΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ θα μιλήσουμε για τις ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ ΤΟΥ 1968. Σας περιμένουμε, όπως πάντα, στο φιλόξενο Ilioupolis on Air

http://www.ilioupolisonline.gr/radio/index.html

Χορηγός: Μεζεδοπωλείο ΟΑΣΙΣ

Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης Plato Academy

Είμαι περήφανος που συνέβαλα ως διδάσκων στο πρόγραμμα με τα μαθήματα "Η τέχνη (;) του κυβερνάν", "Φιλοσοφία-Οικονομία-Πολιτική" και "Ιδανική πολιτεία. Ουτοπία ;". Οι εκπομπές μας "Αχ Εξουσία" και "Κινηματογράφος για Πάντα" στο http://www.ilioupolisonline.gr/radio/index.html  χρησίμευσαν ως διδακτικό υλικό και ως  βήμα συζήτησης με συναδέλφους/σες διδάσκοντες/ουσες.

Δείτε το βίντεο του Προγράμματος
https://www.youtube.com/watch?v=9YFN68_QFu0

Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης

 

Plato Academy
Η Πράξη: Η Πολιτεία και Ο Πολίτης καλύπτει εκπαιδευτικά προγράμματα και εφαρμογές βιωματικής μάθησης για ενήλικες ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου με στόχο την ανάδειξη της σχέσης Πολίτη και Πολιτείας, την ανάπτυξη διαλόγου με τα προβλήματα της εποχής, τα ζητήματα της πόλης και του δημόσιου χώρου και περιλαμβάνει τις παρακάτω ενότητες.

1η Ενότητα: Εκπαιδευτικά προγράμματα βραχείας διάρκειας για ενήλικες πολίτες με αντικείμενο τη φιλοσοφία, το ρόλο της στην καθημερινή ζωή και το αξιακό σύστημα της κοινωνίας

2η Ενότητα: Εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα για αποφοίτους ανώτατης εκπαίδευσης στους τομείς της φιλοσοφίας, της γλώσσας, της ιστορίας, της αρχιτεκτονικής, της τέχνης κ.λπ

3η Ενότητα: Η ελληνική σκέψη σε διάλογο. Προγράμματα βιωματικής μάθησης

4η Ενότητα: Πλοηγός της Φιλοσοφίας

5η Ενότητα: Εκπαιδευτικό Μουσείο

6η Ενότητα: Εκπαιδευτικά προγράμματα βραχείας διάρκειας σε ζητήματα κοινωνικής οικονομίας αναπτυξιακής αξιοποίησης του πολιτισμού και του αστικού περιβάλλοντος

7η Ενότητα: Δράσεις για την ανάδειξη της «μνήμης» της πόλης

1000 βιβλία που πρέπει να διαβάσετε πριν πεθάνετε. Νο 10. Η διαμόρφωση της νεωτερικότητας Stuart Hall, Bram Gieben (Επιμ.)

Stuart Hall, Bram Gieben (επιμ.)  (2003) Η διαμόρφωση της νεωτερικότητας

Μετάφραση: Θανάσης Τσακίρης, Βίκτωρ Τσακίρης

Επιμέλεια σειράς: Μιχάλης Σπουρδαλάκης

Αθήνα:Εκδ. Σαββάλας

Το 1ο κεφάλαιο τιτλοφορείται «Ο Διαφωτισμός και η γέννηση της κοινωνικής επιστήμης» και τίθεται το ερώτημα «τι ήταν ο Διαφωτισμός» και αμέσως μετά ποια ήταν η κοινωνική, ιστορική και γεωγραφική θέση του Διαφωτισμού» μέσα από την οποία προέκυψε η «Εγκυκλοπαίδεια», η σύγκρουση της παράδοσης με τη νεωτερικότητα, μεταβλήθηκαν οι κοινωνικές τάξεις και άλλαξαν οι κοινωνικές δομές και εμφανίστηκε ένα νέο κοινωνικό υποκείμενο δηλ. οι «Γυναίκες» που συνδέθηκαν με το Διαφωτισμό μέσω του «σαλονιού». Ο Διαφωτισμός είχε συγκροτηθεί ως ο βασικός σκοπός και η θεμελιώδης επιδίωξη της νεωτερικότητας˙ συνδέθηκε η ανάπτυξη της επιστήμης με την έννοια της προόδου. Για τη διάδοση, όμως, του Διαφωτισμού σε όλα τα μήκη και πλάτη του τότε γνωστού κόσμου σημαντικό ρόλο έπαιξε η κοινωνική επιστήμη που μελέτησε την ανθρώπινη φύση και την ανθρώπινη κοινωνία, την επανάσταση και τη μεταρρύθμιση. Έτσι, μέσα σε αυτό το γενικό πλαίσιο, γεννιέται η κοινωνιολογία με τους Ανρί ντε Σεν-Σιμόν και τον Ογκίστ Κοντ.

Το 2ο κεφάλαιο ασχολείται με την «Εξέλιξη του σύγχρονου κράτους», θέμα που ακόμη και σήμερα αποτελεί το υπό εξερεύνηση «μαύρο κουτί» της διακυβέρνησης των κοινωνιών μας. Γίνεται μια σύντομη ιστορική και γεωγραφική αναδρομή στην εξέλιξη των ευρωπαϊκών κρατών, δηλαδή γίνεται λόγος για τις μεγάλες αυτοκρατορίες, τα συστήματα διαιρεμένης εξουσίας στη μεσαιωνική Ευρώπη, το καθεστώς των νομοκατεστημένων τάξεων, τα απολυταρχικά κράτη που αποτέλεσαν τη μεταβατική μορφή προς την ανάδυση των σύγχρονων κρατών. Τα τελευταία ήταν τα «εθνικά κράτη», που η εμφάνιση και ανάπτυξή τους συνδέθηκε στενά με την επικράτηση του πολέμου και του μιλιταρισμού και του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής από την άλλη. Η ανάπτυξη αυτή δεν ήταν μια γραμμικού τύπου εξέλιξη. Επί της πολιτικής φιλοσοφίας για την εγκαθίδρυση, τη σταθεροποίηση, επέκταση και ολοκλήρωσή του εθνικού κράτους, καθώς και για την κατάλληλη μορφή της πολιτικής εξουσίας συγκρούστηκαν τα «ιερά τέρατα» της θεωρίας: Τόμας Χομπς, Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, Τζον Λοκ, Τζον Στιούαρτ Μιλ, Κάρολος Μαρξ και Φρειδερίκος Ένγκελς και Μαξ Βέμπερ.

Το 3ο κεφάλαιο ασχολείται με την ανάπτυξη του τομέα της κοινωνίας με τον οποίο είναι δεμένη η ύπαρξη του ανθρώπου, δηλαδή την οικονομία. Πώς διαμορφώθηκε η «οικονομία της νεωτερικότητας»; Ήταν μια νέα εμπορική κοινωνία αυτή που αναδύθηκε κατά τον 18ο αιώνα; Πώς λειτουργούσε, ποιες ήταν οι κινητήριες δυνάμεις της; Με ποιους τρόπους μεταβλήθηκε στη διάρκεια αυτού του αιώνα η οικονομική δομή; Αυτές οι συζητήσεις ξεκίνησαν με αφετηρία το έργο ενός οικονομολόγου του διαμετρήματος ενός Άνταμ Σμιθ που υποστήριζε την οικονομική ανάπτυξη μέσω της λειτουργίας της αγοράς και του καπιταλιστικού κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, την επικράτηση της έννοιας του ατομικού συμφέροντος και της εγωιστικής φιλοδοξίας ως κινητήριων ιδεών που συντελούν στην ομαλή λειτουργία και ανάπτυξη της οικονομίας για την ευημερία της κοινωνίας. Γεννήθηκε έτσι η σύγχρονη οικονομική επιστήμη στις γραμμές της οποίας θα άνθιζαν αργότερα μεγάλες θεωρίες όπως αυτές του Κάρολου Μαρξ, του Κέυνς και άλλων στοχαστών.

Το 4ο κεφάλαιο με τίτλο «Μεταβαλλόμενες κοινωνικές δομές: τάξη και φύλο» αναφέρεται στις δομικές αναδιαρθρώσεις που βίωσαν οι κοινωνίες περνώντας από την προβιομηχανική στη βιομηχανική εποχή. Οι προβιομηχανικές κοινωνίες, στηριζόμενες στην πατριαρχία και την ανδρική κυριαρχία και στις νομοκατεστημένες τάξεις δίνουν τη θέση τους σε νέες που στηρίζονται σε τάξεις με βάσεις στην κατοχή των μέσων παραγωγής και του κεφαλαίου. Οι νέες τάξεις είναι η αστική και η αντίπαλή της, δηλαδή η εργατική. Οι ανάγκες της νέας οικονομίας οδηγούν παράλληλα στην αλλαγή της κατανομής εργασίας και μεταξύ των φύλων, μια αλλαγή που δεν είναι καθόλου σίγουρη ως προς την ολοκλήρωσή της και γι’ αυτό το λόγο παρεμβάλλεται το κίνημα του φεμινισμού στη διαδικασία της ωρίμανσης της βιομηχανικής κοινωνίας διεκδικώντας την κατάργηση του κατά φύλα διαχωρισμού στη δημόσια και την ιδιωτική σφαίρα.Το 5ο κεφάλαιο αναφέρεται στην «πολιτιστική διαμόρφωση της νεωτερικής κοινωνίας». Προσδιορίζεται και αναλύεται η κουλτούρα και η σχέση της με την κοινωνική αλλαγή. Ερωτήματα του τύπου «πώς διαμορφώνονται οι συλλογικές παραστάσεις», «πώς συνδέεται η θρησκεία με την άνοδο του καπιταλισμού», «ποιος είναι ο διαμορφωτικός συσχετισμός μεταξύ του δυτικού πολιτισμού, της επιστήμης και των αξιών», «ποιο είναι το τίμημα που πληρώνουμε για την ανάπτυξη του πολιτισμού», «γιατί η απομάγευση των κοινωνιών και η σύνδεσή της με την ολοένα και αυξανόμενη ορθολογικότητα» οδηγούν στην απογοήτευση και τη θεώρηση του πολιτισμού ως πηγή δυστυχίας;»

Το 6ο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η Δύση και οι λοιποί: Λόγος και εξουσία». Ποια είναι η Δύση και ποιοι είναι οι «λοιποί» και πώς διαρθρώνονται οι μεταξύ τους σχέσεις; «Πότε η Δύση και γιατί ανακάλυψε τους λοιπούς; Πώς έγιναν οι εξερευνήσεις και ποιες ήταν οι συνέπειες της επέκτασης της Ευρώπης στις νέες χώρες; Τι είναι λόγος και ιδεολογία πιοια και η σχέση τους; Υπάρχει λόγος «αθώος» ή πάντα κάτι άλλο υποκρύπτεται στην «αθωότητα», δηλαδή η εξουσία; Τι είναι ο «άλλος» και ποιοι είμαστε «εμείς»; Τι σημαίνει «οριενταλισμός» και τι «καθεστώς αλήθειας» Ποιοι είναι αυτοί που διαφέρουν και γιατί διαφέρουν; Ποιοι είναι οι «ευγενείς άγριοι» και ποιοι οι «ποταποί»; Υπάρχουν «πρωτόγονα» και «εξευγενισμένα έθνη»; Πώς ενσωματώθηκε ο λόγος περί της Δύσης και των λοιπών άλλων στην κοινωνιολογία της εποχής μας; Αρκεί να καταλάβουμε τη νόημα της τελευταίας πρότασης του Α΄ τόμου που βρίσκεται σε ένα από τα παρατιθέμενα αποσπάσματα του έργου του Πήτερ Χιουλμ: «Η παρεξήγηση ενδημούσε: οι Άγγλοι είχαν σαφώς ελάχιστη αντίληψη για τις ιδέες των Ινδιάνων της Αμερικής για τα κοινοτικά ιδιοκτησιακά δικαιώματα, όπως και οι Αλγκόνκουιαν είχαν ελάχιστη γνώση για τις αγγλικές ιδέες περί ατομικής ιδιοκτησίας.» Καταλαβαίνουμε, έτσι, ποιο ήταν, και παραμένει, ένα από τα κυριότερα –ίσως το κυριότερο διακύβευμα στην εποχή της μετάβασης στη νεώτερη κοινωνία.

Kαλή ανάγνωση

Θανάσης Τσακίρης

Θεωρία στον αέρα.-Η συν-ύπαρξη και το πολιτικό στο φιλοσοφικό έργο του Ζαν-Λυκ Νανσύ, Σάββατο 28/02/2015. Στο Κόκκινο 105,5

 Θεωρία στον αέρα. Σάββατο 28/02/2015. Στο Κόκκινο 105,5

Θεωρία στον Αέρα: Έννοιες - Ιδέες - Κριτική

με τη στήριξη του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς

 

2^η περίοδος

 

Στο Κόκκινο  105,5

Θεσσαλονίκη 93,40 - Πάτρα 107,7

Ηλεκτρονική διεύθυνση εκπομπής: theoriastonaera@gmail.com

 

 

Σάββατο 28 Φεβρουαρίου 2015, ώρα 13.00-14.00

 

23^η εκπομπή

Η συν-ύπαρξη και το πολιτικό στο φιλοσοφικό έργο του Ζαν-Λυκ Νανσύ

 

Ο Ζαν-Λυκ Νανσύ, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου,

συζητά με τους:

Αθηνά Αθανασίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Μάκη Κακολύρη, λέκτορα Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αποστόλη Λαμπρόπουλο, καθηγητή Συγκριτικών Λογοτεχνικών και Πολιτισμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Bordeaux Montaigne

 

Αρχείο προηγούμενων εκπομπών:

 

http://poulantzas.gr/ekpompes