Η Ιστορία στο Κόκκινο για την πολιτική γελοιογραφία την Κυριακή 16 Φεβρουαρίου

Κυριακή 16 Φεβρουαρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Πολιτική γελοιογραφία και ιστορία

Συζητούν ο Χρήστος Τριανταφύλλου και ο Γιάννης Αντωνόπουλος

Ο δημιουργός κόμικς και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην ιστορία Γιάννης Αντωνόπουλος (John Antono) συνομιλεί με τον ιστορικό Χρήστο Τριανταφύλλου για τη σχέση της γελοιογραφίας με την ιστορία. Έχοντας εμφανιστεί ταυτόχρονα με την ανάδυση της νεοτερικής δημόσιας σφαίρας κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, η πολιτική γελοιογραφία αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της πορείας προς τη μαζική δημοκρατία και λειτούργησε ως πλατφόρμα διαρκούς κριτικής προς την εξουσία. Στην Ελλάδα, η πολιτική γελοιογραφία είχε και εξακολουθεί να έχει πλούσια παρουσία: ήδη από τον 19ο αιώνα εμφανίστηκαν σατιρικά έντυπα, ενώ ειδικά στον 20ό η γελοιογραφία ήταν οργανικό τμήμα των εντύπων ευρείας απεύθυνσης, πάντα σε στενή σύνδεση με τα εγχώρια και διεθνή πολιτικοκοινωνικά τεκταινόμενα. Έτσι, ο πολιτικός γελοιογράφος λειτουργούσε και λειτουργεί στο μεταίχμιο των εικαστικών τεχνών και της δημοσιογραφίας, ως ένας ιδιότυπος χρονικογράφος και σχολιαστής, αποκαλύπτοντάς μας, έτσι, πολύτιμα στοιχεία για το πνεύμα μιας εποχής –στοιχεία που εύκολα διαφεύγουν από άλλα είδη πηγών.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΤΟΥ ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ(του Θανάση Τσακίρη)

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ

Πρόκειται για ένα σύνολο κειμένων που βρέθηκαν πολλά χρόνια αργότερα και δημοσιεύτηκαν μόλις το 1932, παρά την σφοδρή πολεμική που άσκησε το Κομμουνιστικό Κόμμα Σοβιετικής Ένωσης υπό την ηγεσία του Ι. Στάλιν και που τα θεώρησε ως ανάξια να συμπεριληφθούν στο επίσημο σώμα της μαρξιστικής βιβλιογραφίας. Τα κείμενα αυτά τροφοδότησαν έντονους διαλόγους και αναθεωρήσεις απόψεων σε όλα τα ρεύματα της αριστεράς και όχι μόνο.



Μετά την ανάγνωση των «Χειρογράφων» δημιουργείται στον αναγνώστη η εντύπωση ότι υπάρχει μια «τομή» στο έργο του Μαρξ: νεότερος Μαρξ vs. ύστερος Μαρξ. Ο βασικός υποστηρικτής της θέσης περί «τομής», σε αντίθεση με την επίσημη σταλινική θέση, ο Λουί Αλτουσέρ, τόνισε ότι πρόκειται για πολιτική διαμάχη που επίδικο αντικείμενό της έχει την «επαναστατική απελευθέρωση του προλεταριάτου» και ότι επανεντάσσονται στη συζήτηση οι έννοιες της αλλοτρίωσης και της αποξένωσης που λείπουν στο έργο ολόκληρων γενιών μαρξιστών από τον Ένγκελς και την Α΄ Διεθνή ως τη Β΄ Διεθνή και τον Λένιν. Η έννοια της αποξένωσης του εργάτη είναι βασική. Ο Μαρξ θεωρεί ότι «όσο αυξάνεται η αξία του κόσμου των πραγμάτων τόσο ευθέως ανάλογα προχωρά η απαξίωση του κόσμου των ανθρώπων. Η εργασία δεν παράγει μόνο εμπορεύματα αλλά παράγει τον εαυτό της και τον εργάτη ως εμπόρευμα». Έτσι, «το αντικείμενο που παράγεται από την εργασία αντιμετωπίζεται ως κάτι ξένο, ως μια δύναμη ανεξάρτητη από τον παραγωγό». Ο εργάτης, συνεπώς, ούτε ελέγχει τη μοίρα του προϊόντος που παράγει ούτε έχει κάποιο όφελος απ’ αυτό. Εξάλλου, από τη στιγμή που η εργασία είναι υποχρεωτική δεν προσφέρει ουσιαστική ικανοποίηση και γίνεται μέσο για ένα σκοπό αντί να γίνεται σκοπός η ίδια. Η αλλοτριωμένη εργασία μετατρέπει το ανθρώπινο γένος σε ένα απλό μέσο της ατομικής ύπαρξης και αποξενώνει τον άνθρωπο από τα κοινωνικώς δημιουργούμενα χαρακτηριστικά του. Ο άνθρωπος αποξενώνεται από τον άνθρωπο καθώς όλες οι ανθρώπινες σχέσεις στον καπιταλισμό τείνουν να αναχθούν σε λειτουργίες της αγοράς παρ’ όλο που το σύνολο των οικονομικών σχέσεων αποτελούν κοινωνικές σχέσεις. Και σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Μαρξ: «Η αποξενωμένη δηλαδή εργασία αποξενώνει τη φύση, από τον άνθρωπο, τον άνθρωπο από τον εαυτό του, αλλά και τον άνθρωπο από το είδος του…Τα ζώα παράγουν σύμφωνα με τα πρότυπα και τις ανάγκες του είδους στο οποίο ανήκουν, ενώ ο άνθρωπος είναι ικανός να παράγει σύμφωνα με τα πρότυπα κάθε είδους και να επιβάλλει σε κάθε αντικείμενο το φυσικό του πρότυπο. Γι’ αυτό ο άνθρωπος παράγει επίσης σύμφωνα με τους νόμους της ομορφιάς…μέσα από την εργασία του η φύση εμφανίζεται σαν δικό του έργο και δική του πραγματικότητα. Το αντικείμενο της εργασίας είναι, άρα, η αντικειμενοποίηση της ειδολογικής ζωής του ανθρώπου: γιατί ο άνθρωπος αναπαράγει τον εαυτό του όχι μόνο πνευματικά στη συνείδησή του, αλλά δραστήρια και ουσιαστικά και μπορεί έτσι να κοιτάζει τον εαυτό του, σ’ ένα κόσμο που ο ίδιος δημιούργησε…Τελικά αποξενώνεται ο άνθρωπος και από τους άλλους ανθρώπους, όταν συγκρούεται με τον εαυτό του και έτσι όλοι οι άνθρωποι είναι αποξενωμένοι από την ουσία του ανθρώπου». Στο τέλος των «Χειρογράφων», ο Μαρξ επανέρχεται στην κριτική της διαλεκτικής του Χέγκελ και της φιλοσοφίας γενικά, με αφορμή την «Φαινομενολογία του Πνεύματος». «Ο Hegel διαπράττει ένα διπλό σφάλμα…όντας ο ίδιος ως φιλόσοφος μια αφηρημένη μορφή αποξενωμένου ανθρώπου, ορθώνει τον εαυτό του σαν μέτρο του αποξενωμένου κόσμου.

 Ολόκληρη η ιστορία της αλλοτρίωσης και ολόκληρη η αναίρεση αυτής της αλλοτρίωσης δεν είναι έτσι τίποτα περισσότερο από την ιστορία της παραγωγής της αφηρημένης, δηλαδή της απόλυτης σκέψης, της λογικής, θεωρητικής σκέψης…Η ανθρωπιά της φύσης και της φύσης όπως παράχθηκε από την ιστορία των προϊόντων του ανθρώπου είναι φανερή από το γεγονός ότι είναι προϊόντα του αφηρημένου πνεύματος, οντότητες της σκέψης. Η ‘Φαινομενολογία’ είναι συνακόλουθα κρυφή και απατηλή κριτική, κριτική που δεν κατάκτησε την αυτοσαφήνεια…δηλαδή το αποτέλεσμα είναι η διαλεκτική της καθαρής σκέψης…Η μόνη εργασία που ξέρει να αναγνωρίζει ο Hegel είναι η αφηρημένη πνευματική εργασία… έτσι παρουσιάζει και τη δική του φιλοσοφία σαν ολόκληρη τη φιλοσοφία…Ακόμη και ο άνθρωπος θεωρείται σαν μη αντικειμενική, πνευματική ύπαρξη…Για τον Hegel, η ανθρώπινη φύση, ο άνθρωπος, είναι ισοδύναμος προς την αυτοσυνείδηση…Μια μη αντικειμενική ύπαρξη είναι μια μη ύπαρξη…Η ιστορία είναι η αληθινή φυσική ιστορία του ανθρώπου…Ο τρόπος με τον οποίο η συνείδηση υπάρχει, και με τον οποίο υπάρχει κάτι για τη συνείδηση, είναι η γνώση. Η γνώση είναι η μοναδική της πράξη…Μπορούμε τώρα να εξετάσουμε τις θετικές ροπές της χεγκελιανής διαλεκτικής, μέσα στα προσδιοριστικά όρια της αποξένωσης…όπως ο αθεϊσμός σαν ξεπέρασμα του Θεού είναι η εμφάνιση στο προσκήνιο του θεωρητικού ανθρωπισμού κι ο κομμουνισμός σαν ξεπέρασμα της ατομικής ιδιοκτησίας είναι η διεκδίκηση της πραγματικής ανθρώπινης ζωής σαν ιδιοκτησία του ανθρώπου, η εμφάνιση δηλαδή του πρακτικού ανθρωπισμού. Ο αθεϊσμός είναι ο ανθρωπισμός που συνδέεται με τον εαυτό του μέσα από το ξεπέρασμα της ατομικής ιδιοκτησίας…αλλά ο αθεϊσμός και ο κομμουνισμός δεν είναι φυγή, δεν είναι αφαίρεση, δεν είναι απώλεια του αντικειμενικού κόσμου που δημιούργησε ο άνθρωπος, ή των ουσιαστικών του δυνάμεων που προεκτείνονται στην αντικειμενικότητα, δεν είναι μια άθλια επιστροφή στην αφύσικη, πρωτόγονη απλότητα. Είναι μάλλον η πρώτη πραγματική εμφάνιση, η αληθινή πραγμάτωση του ανθρώπου, η επαλήθευση της ανθρώπινης ουσίας του…Ο Hegel όμως βλέπει την εργασία – μέσα στην αφαίρεση – σαν πράξη αυτοδημιουργίας του ανθρώπου, τη σχέση του ανθρώπου προς τον εαυτό του τη βλέπει σαν αλλότρια ύπαρξη και την εκδήλωση του εαυτού του σαν αλλότρια ύπαρξη, σαν την εμφάνιση της ειδολογικής συνείδησης και ειδολογικής ζωής…Είναι η αφηρημένη, καθαρή απόλυτη ύπαρξη του ανθρώπου (σε διάκριση από τον εαυτό του), που περνά μέσα από τη διαδικασία αυτή…αλλά για το Hegel το υποκείμενο που γνωρίζει τον εαυτό του σαν απόλυτη αυτοσυνείδηση είναι έτσι ο Θεός, απόλυτο πνεύμα, η αυτογνωριζόμενη και αυτοεκδηλωνόμενη ιδέα. Ο πραγματικός άνθρωπος και η πραγματική φύση γίνονται απλά κατηγορούμενα, σύμβολα αυτού του άδηλου, μη πραγματικού ανθρώπου και αυτής της μη πραγματικής φύσης. Έτσι υποκείμενο και κατηγορούμενο στέκονται σε μια σχέση απόλυτης αντιστροφής μεταξύ τους…Το θετικό επίτευγμα του Hegel στη θεωρητική του λογική είναι που παρουσιάζει καθορισμένες έννοιες, τις παγκόσμιες σταθερές μορφές-σκέψεις, ανεξάρτητες από τη φύση και το πνεύμα, σαν αναγκαίο αποτέλεσμα της καθολικής αποξένωσης της ανθρώπινης ύπαρξης και σκέψης και τις αντιλαμβάνεται σαν ροπές στη διαδικασία της αφαίρεσης. Για παράδειγμα, ύπαρξη ξεπερασμένη είναι η ουσία, ουσία ξεπερασμένη είναι η αντίληψη, η αντίληψη ξεπερασμένη είναι…η απόλυτη ιδέα. Αλλά τι είναι η απόλυτη ιδέα; Είναι υποχρεωμένη να ξεπεράσει τον ίδιο της τον εαυτό ξανά για να μη μείνει μια αφαίρεση. Πρέπει η αφαίρεση να εγκαταλείψει τον εαυτό της – την αφαίρεση – κι έτσι φτάνει σε κάτι που είναι ακριβώς το αντίθετό της, στη φύση…Η αφηρημένη ιδέα, που άμεσα γίνεται ενόραση δεν είναι, εντελώς απλά, τίποτες περισσότερο από αφηρημένη σκέψη, που εγκαταλείπει τον εαυτό της και αποφασίζει να ασχοληθεί με την ενόραση…Το μυστικιστικό συναίσθημα που οδηγεί το φιλόσοφο από την αφηρημένη σκέψη στην ενόραση είναι η ανία, η επιθυμία για κάποιο περιεχόμενο…Οι σκέψεις του είναι έτσι σταθερά φαντάσματα που υπάρχουν έξω από τη φύση και τον άνθρωπο…Ο αφηρημένος στοχαστής που καταφεύγει στην ενόραση ενοράται τη φύση αφηρημένα».


Θανάσης Τσακίρης

Η Ιστορία στο Κόκκινο για την ιστορία του δουλεμπορίου την Κυριακή 8 Δεκεμβρίου

Κυριακή 8 Δεκεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια; H ιστορία του δουλεμπορίου στη Βόρεια Αμερική

Συζητούν ο Δημήτρης Αναστασιάδης και ο Θανάσης Γάλλος

Με αφορμή την επέτειο των 400 χρόνων από την άφιξη του πρώτου δουλεμπορικού καραβιού με μαύρους σκλάβους στη Βιρτζίνια το 1619, ο Θανάσης Γάλλος συνομιλεί με τον Δημήτρη Αναστασιάδη, ιστορικό και υποψήφιο διδάκτορα στο ΕΚΠΑ για την ιστορική έναρξη του δουλεμπορίου, την εξέλιξη, την κανονικοποίηση του και τη νομική του κατοχύρωση. Συζητούν για το ρόλο που έπαιξε η Αμερικανική Επανάσταση και ο Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος στην επίσημη κατάργηση του δουλεμπορίου αλλά στην ανεπίσημη διατήρηση του μέχρι τη δεκαετία του 1960 και το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων, αλλά και τη ρατσιστική αντίληψη που είναι ολοζώντανη στις ΗΠΑ μέχρι σήμερα.

Η Ιστορία στο Κόκκινο: Κυριακή 1η Δεκεμβρίου Χιλή: μια χώρα σε εξέγερση

Η Ιστορία στο Κόκκινο: Κυριακή 1η Δεκεμβρίου

13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5 

Χιλή: μια χώρα σε εξέγερση

            

Συζητούν η Ευγενία Παλιεράκη και ο Κωστής Καρπόζηλος

Ο Κωστής Καρπόζηλος συνομιλεί με την Ευγενία Παλιεράκη, ιστορικό της Λατινικής Αμερικής που πρόσφατα επέστρεψε από το Σαντιάγο, για τη σύγχρονη ιστορία της Χιλής. Εκκινώντας από τη μετάβαση από τη δικτατορία του Πινοσέτ στη Δημοκρατία παρακολουθούν την αντοχή του πολιτικού και κοινωνικού αυταρχισμού, τις περιπέτειες της Αριστεράς και τις σύγχρονες κοινωνικές αντιστάσεις. Η πρόσφατη εξέγερση στη Χιλή αναδεικνύει τις αντιθέσεις, πολιτικές και κοινωνικές, στα χρόνια της Δημοκρατίας, υπογραμμίζει το απρόβλεπτο των ριζοσπαστικών τομών, φωτίζει τη δυναμική εκδίπλωση των λαϊκών κινητοποιήσεων και τις κατασταλτικές πρακτικές του κράτους και των μηχανισμών του. Ποιά θα είναι η επόμενη μέρα για τη Χιλή; 

Η Ιστορία στο Κόκκινο για τους Έλληνες κομμουνιστές στην ΕΣΣΔ την Κυριακή 24 Νοεμβρίου

Κυριακή 24 Νοεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Όχι δεν είμαι εχθρός του λαού: ένας Έλληνας κομμουνιστής στη Σοβιετική Ένωση

Συζητούν ο Μάριος Μαρκοβίτης και ο Κωστής Καρπόζηλος

Ο Κωστής Καρπόζηλος συνομιλεί με τον Μάριο Μαρκοβίτη με αφορμή την δεύτερη έκδοση του βιβλίου του «Όχι δεν είμαι εχθρός του λαού» (Επίκεντρο, 2019) που παρακολουθεί τη συναρπαστική διαδρομή του κομμουνιστή και επαναστάτη Μάρκου Μαρκοβίτη. Μια διαδρομή από την Οθωμανική Νάουσα στις τάξεις της κομμουνιστικής νεολαίας της δεκαετίας του 1920, τον Πειθαρχικό Ουλαμό Καλπακίου, τις φυλακές Αβέρωφ και στο τέλος της Σοβιετικής Ένωσης. Παρακολουθώντας την πορεία του Μάρκου Μαρκοβίτη αναδεικνύεται το εκρηκτικό φορτίο της πολιτικής στράτευσης του μεσοπολέμου και η ταλάντευση ανάμεσα στις μεγάλες επαναστατικές προσδοκίες και τις συντριπτικές διαψεύσεις των χρόνων του Μεγάλου Τρόμου στη Σοβιετική Ένωση.

Φωτό: Φωτογραφία του Μάρκου Μαρκοβίτη μετά τη σύλληψή του, 1938 (Από το βιβλίο του Μάριου Μαρκοβίτη "Όχι δεν είμαι εχθρός του λαού")

Η Ιστορία στο Κόκκινο για το αντιδικτατορικό κίνημα στη Δ. Γερμανία την Κυριακή 17 Νοεμβρίου

Κυριακή 17 Νοεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Το διπλό ταξίδι: ο αντιδικτατορικός αγώνας στη Δυτική Γερμανία

Συζητούν ο Λευτέρης Ξάνθος, η Ζίγκριντ Ξάνθου και ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης

Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με τον Λευτέρη Ξάνθο και τη Ζίγκριντ Ξάνθου για το αντιδικτατορικό κίνημα, τους Έλληνες μετανάστες και το κίνημα συμπαράστασης στον ελληνικό λαό στη Δυτική Γερμανία τη δεκαετία του 1960. Αφηγούμενοι τις προσωπικές τους εμπειρίες, συνδεδεμένες με το προσωπικό ταξίδι του καθενός, περιγράφουν την αντιδικτατορική τους δράση μέσα στο κλίμα του Μάη του ’68, των νεανικών κινημάτων και της προσπάθειας της Δυτικής Γερμανίας να αντιμετωπίσει το ναζιστικό παρελθόν της.

Φωτό: Από τη συμμετοχή του Αντιδικτατορικού Εργατικού Μετώπου (ΑΕΜ) στις εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς στο Αμβούργο, 1/5/1973 (Φωτογραφικό Αρχείο ΑΣΚΙ)


Η Ιστορία στο Κόκκινο: Μια εκπομπή για το παρελθόν

Επιμέλεια: Ηλίας Νικολακόπουλος

Μουσική επιμέλεια: Θανάσης Μήνας

Οργάνωση παραγωγής: Ιωάννα Βόγλη, Χρήστος Τριανταφύλλου

Παραγωγή: ΑΣΚΙ - Στο Κόκκινο 105,5




Copyright © Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), All rights reserved.

Η Ιστορία στο Κόκκινο την Κυριακή 3 Νοεμβρίου για το Κουρδικό ζήτημα

Κυριακή 3 Νοεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Κουρδικό ζήτημα: από το τέλος των Αυτοκρατοριών στην αναζήτηση του σύγχρονου κράτους

Συζητούν ο Σωτήρης Ρούσσος και ο Κωστής Καρπόζηλος

Η στρατιωτική εισβολή της Τουρκίας στη Συρία έφερε, για μια ακόμα φορά, το κουρδικό ζήτημα στο προσκήνιο της διεθνούς πολιτικής και διπλωματικής συζήτησης. Σε αυτήν, συχνά διαφεύγει η ιστορική διάσταση του κουρδικού αιτήματος για ανεξαρτησία και οι διαδρομές της συγκρότησης της ίδιας της ιδέας του κουρδικού έθνους.

Ο Κωστής Καρπόζηλος και ο Σωτήρης Ρούσσος, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, συζητούν γύρω από τις τεκτονικές μεταβολές του τέλους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τις εξεγέρσεις των κουρδικών πληθυσμών στη νεαρή Δημοκρατία της Τουρκίας και τη σύνθετη διαδρομή των ιδεών της κουρδικής ανεξαρτησίας ανάμεσα στο Ιράν, στο Ιράκ, στη Συρία και στην Τουρκία. Μέσα σε αυτήν, αναδεικνύεται το μεγάλο ερώτημα των χαράξεων του μεταπολεμικού κόσμου, υβριδικές μορφές πολιτικής συγκρότησης του κουρδικού έθνους, και η δυναμική της ιδέας της εθνικής ανεξαρτησίας. 

Η Ιστορία στο Κόκκινο: Μια εκπομπή για το παρελθόν

Επιμέλεια: Ηλίας Νικολακόπουλος

Μουσική επιμέλεια: Θανάσης Μήνας

Οργάνωση παραγωγής: Ιωάννα Βόγλη, Χρήστος Τριανταφύλλου

Παραγωγή: ΑΣΚΙ - Στο Κόκκινο 105,5

Η Ιστορία στο Κόκκινο για τις δημοτικές εκλογές του 1951 την Κυριακή 12 Μαΐου

Κυριακή 12 Μαΐου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Απρίλιος 1951: οι πρώτες μεταπολεμικές δημοτικές εκλογές

Συζητούν ο Στάθης Παυλόπουλος και ο Γιάννης Παπακονδύλης

Με αφορμή τη διεξαγωγή των δημοτικών εκλογών, ο Στάθης Παυλόπουλος και ο Γιάννης Παπακονδύλης, υποψήφιος διδάκτορας Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, συζητούν γύρω από τις πρώτες μεταπολεμικές δημοτικές εκλογές του Απριλίου 1951. Η πρακτική των διορισμένων δημοτικών και κοινοτικών αρχών, το προεκλογικό κλίμα, η μετεμφυλιακή εκλογική εμφάνιση της Αριστεράς στο τοπικό επίπεδο και η γυναικεία συμμετοχή αποτελούν ορισμένα από τα θέματα της συζήτησης που αναδεικνύει υποφωτισμένες πτυχές της μεταπολεμικής περιόδου και της σύγχρονης ιστορίας των εκλογών στην Ελλάδα.

Η Ιστορία στο Κόκκινο για τη δημόσια υγεία την περίοδο του Όθωνα την Κυριακή 3 Μαρτίου

Κυριακή 3 Μαρτίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5 Δημόσια υγεία και κοινωνία στην Ελλάδα των οθωνικών χρόνων (1833-1850) Συζητούν ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης και ο Θανάσης Μπαρλαγιάννης Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με τον ιστορικό Θανάση Μπαρλαγιάννη για τη συγκρότηση του υγειονομικού δικτύου στην οθωνική περίοδο (1833-1850). Οι καραντίνες, τα λοιμοκαθαρτήρια, οι πρακτικοί γιατροί, η υγειονομική αστυνομία, η προσπάθεια του κράτους να ελέγξει το χώρο και να προστατεύσει τους πολίτες του από τις επιδημίες, αλλά και από κάθε είδους «αταξία», αποτελούν ορισμένους από τους βασικούς άξονες της συζήτησης. Μια κοινωνική ιστορία της υγείας, μια συζήτηση για νοοτροπίες και συμπεριφορές, στάσεις και αντιλήψεις.

Η Ιστορία στο Κόκκινο για τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης την Κυριακή 10 Φεβρουαρίου

Κυριακή 10 Φεβρουαρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Θράκη: «ανεπιθύμητοι» πολίτες

Συζητούν ο Κωστής Καρπόζηλος και ο Χρήστος Ηλιάδης

Ο Κωστής Καρπόζηλος συνομιλεί με τον Χρήστο Ηλιάδη με αφορμή την πρόσφατη έκδοση του βιβλίου του «Η Θράκη απειλείται»: απόρρητη αλληλογραφία (Βιβλιόραμα, 2018) γύρω από την μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης και τις επιλογές της ελληνικής πολιτείας. Η συγκρότηση και λειτουργία κρατικών μηχανισμών με στόχο την παρακολούθηση της μειονότητας αναδεικνύει τις προτεραιότητες μίας «εθνικής πολιτικής» που αντιμετώπιζε τους μουσουλμάνους κατοίκους της Θράκης ως «πρόβλημα». Η οπτική αυτή μετασχηματίστηκε σε πολιτικές ελέγχου, ζώνες επιτήρησης και ανάδυσης ενός πλέγματος διακρίσεων και αποκλεισμών η μελέτη των οποίων φωτίζει τα όρια της μεταπολεμικής καχεκτικής δημοκρατίας.

Φωτο: Μειονοτικό δημοτικό σχολείο στην Ξάνθη, δεκαετία 1950

Η απεργία και οι απεργοί Νο.4 (του Θανάση Τσακίρη)

Προηγούμενο  https://tsakthan.blogspot.com/2019/01/3_24.html

Μια απεργία δεν χρειάζεται να είναι μεγάλη σε διάρκεια για να είναι αποτελεσματική.  Η απεργία μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα μέσα σε λίγα λεπτά όταν όλοι σταματούν να δουλεύουν και προβούν σε "μαζικές διαμαρτυρίες" φεύγοντας από την εργασία για να πάνε στο γραφείο του αφεντικού για να συζητήσουν κάποιο σημαντικό θέμα Αυτό μπορεί να έχει πολλά πλεονεκτήματα σε σχέση με μια συμβατική απεργία. Οι βιομηχανικοί εργάτες του Ντιτρόιτ χρησιμοποίησαν αυτή την μορφή απεργίας με επιτυχία στη Hudson Motor Car Company μεταξύ 1932 και 1934.

 Ένα άλλο είδος είναι η κατάληψη (sit-down strike) του χώρου εργασίας και η παρεμπόδιση της χρήσης απεργοσπαστών και συναλλαγών με το κοινό – που είναι ιδιαίτερα σημαντική σε επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. Άλλα είδη είναι οι απεργίες αλληλεγγύης ή συμπάθειας οι οποίες είναι συχνά επιτυχημένες. Σε μια απεργία αλληλεγγύης, άλλα συνδικάτα στον ίδιο κλάδο ή που απασχολούνται στην ίδια εταιρεία θα απεργήσουν ταυτόχρονα, ασκώντας ακόμα μεγαλύτερη πίεση στον εργοδότη για να επιλύσει τα αιτήματα της την αρχικής απεργίας. Για παράδειγμα, η αποτυχία της απεργίας των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας στις ΗΠΑ το 1981οφειλόταν εν μέρει στην αποτυχία του συνδικάτου να προκαλέσει απεργίες συμπάθειας. Οι πιλότοι, οι χειριστές αποσκευών και τα συνδικάτα αεροσυνοδών δεν συμμετείχαν σε απεργίες αλληλεγγύης.[1]

ΑΓΡΙΕΣ ΑΠΕΡΓΙΕΣ

 Ενδιαφέρουσα είναι η «άγρια απεργία». Είναι η διακοπή της εργασίας από τους εργαζόμενους χωρίς τη συναίνεση των συνδικάτων τους. Αυτές οι απεργίες δεν είναι αναγκαστικά παράνομες, αλλά συχνά παραβιάζουν όρους συλλογικής σύμβασης. Λέγονται  άγριες (wildcat stikes) βασίζεται στα στερεότυπα χαρακτηριστικά που αποδίδονται στην αγριόγατα, δηλαδη είναι απρόβλεπτη και ανεξέλεγκτη. Η νομιμότητα των απεργιών per se αμφισβητούταν  πάντοτε από τους εργοδότες και το κράτος, επειδή οι απεργίες αποτελούν απειλή για την εξουσία και τα συμφέροντά τους. Για αυτούς, οι διακοπές που πραγματοποιούνται χωρίς προειδοποίηση είναι συχνά οι πιο επιζήμιες, επειδή το στοιχείο της έκπληξης και της μη προετοιμασίας είναι δύο από τα βασικά εργαλεία στο οπλοστάσιο των εργαζομένων για την αύξηση της διαπραγματευτικής δύναμης. Οι άγριες απεργίες δεν παρέχουν στους εργοδότες καμία ευκαιρία να λάβουν προληπτικά μέτρα, να απειλήσουν τους εργαζόμενους με περικοπή αμοιβών, να τη δράση, απειλώντας τα εισοδήματα των εργαζομένων, ή να τους πείσουν ότι οι διαφωνίες τους πρέπει να αντιμετωπιστούν με διαπραγματεύσεις, μεσολάβηση ή διαιτησία. Επιπλέον, αυτές οι απεργίες αφήνουν ελάχιστο περιθώριο για να προσληφθούν ή να μεταφερθούν αποθέματα παραγομένων αγαθών ή εξαρτημάτων από αλλού. Οι άγριες απεργίες είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για τους εργαζόμενους σε πολλές περιπτώσεις.  Χρησιμοποιούνται όταν ο αντίκτυπος της απεργίας έχει άμεση και δυσανάλογη σχέση με τον αριθμό των εργαζομένων που συμμετέχουν, όπως για παράδειγμα στις μεταφορές (αεροπορικές, σιδηροδρομικές, οδικές, θαλάσσιες). Η άμεση επίδραση της άγριας απεργίας ενισχύεται επειδή η παράδοση μιας υπηρεσίας ή ενός προϊόντος είτε είναι ευαίσθητη στο χρόνο είτε δεν έχει υποκατάστατο. Συχνά οι εμπορικές συμβάσεις ορίζουν συγκεκριμένες ώρες για την παροχή υπηρεσιών ή την παράδοση των έργων και η μη τήρησή τους οδηγεί σε οικονομικές κυρώσεις. Αυτό δημιουργεί μια δυνητική δύναμη διαπραγμάτευσης.

Τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκε ένα σύστημα μεταποίησης και παραγωγής αγαθών  που βασίζεται στην πρόληψη της οικονομικής σπατάλης με την παραγωγή μόνο της ποσότητας αγαθών που απαιτείται σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και όχι στην παραγωγή και αποθήκευση περισσότερων αγαθών από ό, τι απαιτείται. Στο πλαίσιο  συστημάτων παραγωγής just-in-time δεν υπάρχουν προμήθειες για να αντικατασταθούν κατά τη διαρκεια της απεργίας. Στα συστήματα αυτά δεν είναι μόνο ο άμεσος εργοδότης που είναι υπό πίεση, αλλά και ο αγοραστής των εξαρτημάτων, όπως στην αυτοκινητοβιομηχανία.

Οι άγριες απεργίες χρησιμοποιούνται επίσης συχνά για μια γρήγορη και ισχυρή επίδειξη των συναισθημάτων των εργαζομένων σε ένα ζήτημα. Αποτελούν μια ισχυρή μορφή πίεσης με στόχο τις διαπραγματεύσεις μεταξύ εργοδοτών και συνδικάτων.

Οι άγριες απεργίες προκαλούν προβλήματα στα συνδικάτα. Πρώτον, τα συνδικάτα έχουν βιβλία και καταστατικά με βάση τα οποία πρέπει να περάσουν προτάσεις για απεργίες για να αποκτήσουν εξουσιοδότηση και νομιμότητα. Οι άγριες απεργίες αποφεύγουν αυτή τη διαδικασία και αμφισβητούν την εξουσία της επίσημης συνδικαλιστικής οργάνωσης ή  και του γενικού γραμματέα ή του προέδρου της. Παρ 'όλα αυτά συμβαίνει ότι, υπό πίεση των απεργών, τα συνδικάτα μπορούν να δώσουν αναδρομικά την έγκριση  σε άγριες  απεργίες. Δεύτερον, όταν οι εργοδότες παραχωρούν στα συνδικάτα τα δικαιώματα ενημέρωσης, διαβούλευσης, εκπροσώπησης και διαπραγμάτευσης, θέτουν ως όρο ότι θα αντιμετωπίσουν έναν ενιαίο και υπεύθυνο εταίρο διαπραγμάτευσης που εκπροσωπείται από συνδικαλιστές πλήρους απασχόλησης. Όταν τα μέλη του συνδικάτου οργανώνουν άγρια απεργία καταργούν τους προβλεπόμενους όρους διαπραγμάτευσης, τη συνδιαλλαγή, τη διαμεσολάβηση και, ενδεχομένως, τη διαιτησία για την επίλυση των παραπόνων. Σε αυτή την περίπτωση, τα συνδικάτα συχνά αναγκάζονται να καταδικάσουν τις πράξεις των μελών τους, διότι οι ενέργειες αυτές θεωρούνται ότι έχουν υπονομεύσει τη νομιμότητα της σχέσης διαπραγμάτευσης με τον εργοδότη.

Μία από τις πιο πρώτες άγριες απεργίες ήταν αυτή της Pullman που ήταν μια εθνική απεργία εργαζομένων των σιδηροδρόμων στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία διήρκεσε από τις 11 Μαΐου έως τις 20 Ιουλίου 1894 και αποτέλεσε σημείο καμπής για το εργατικό δίκαιο των ΗΠΑ. Η απεργία έγινε από την Αμερικανική Ένωση Σιδηροδρόμων (ARU) εναντίον της Pullman Company, των κύριων εταιριών σιδηροδρόμων, και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Πρόεδρο Grover Cleveland. Η απεργία και το μποϊκοτάζ έκλεισαν μεγάλο μέρος της κυκλοφορίας εμπορευμάτων και επιβατών δυτικά του Ντιτρόιτ. Η σύγκρουση ξεκίνησε στο Σικάγο την 11η Μαΐου, όταν σχεδόν 4.000 εργάτες της Pullman Company ξεκίνησαν μια άγρια απεργία σε απάντηση στις πρόσφατες μειώσεις των μισθών.

Όμως, έξι χρόνια νωρίτερα στην Αγγλία η άγρια απεργία έγινε  γυναίκεια υπόθεση. Τον Ιούλιο του 1888, δεκατέσσερις γυναίκες και κορίτσια δούλευαν στη βιομηχανία σπίρτων  Bryant and May απέργησαν στο εργοστάσιο του East End χωρίς καθοδήγηση από τις σοσιαλίστριες της εποχής. Οι συνθήκες εργασίας ήταν τραγικές δεκατέσσερις ώρες εργασίας την ημέρα, κακές αμοιβές, υπερβολικά πρόστιμα και σοβαρές επιπλοκές στην υγεία από την εργασία με αλλοτρόπια λευκού φωσφόρου. Η απεργία πυροδοτήθηκε από την απόλυση μίας εργάτριας τους εργαζόμενους. Αυτή η απεργία επέδρασσε έντονα στην απεργία στα λιμάνια της επόμενης χρονιάς.[2]

Το 1965, οι Καναδοί ταχυδρομικοί εργάτες κατέβηκαν σε άγρια απεργία για δύο εβδομάδες και κέρδισαν το δικαίωμα συλλογικών διαπραγματεύσεων για όλους τους υπαλλήλους του δημόσιου τομέα. Ως αποτέλεσμα η ηγετική ομάδα κέρδισε σε κύρος και κατάφερε να σχηματίσουν την Καναδική Ένωση Ταχυδρομικών Εργαζομένων.

Την  8 Μαίου 1968 ξέσπασε άγρια απεργία στην αυτοκινητοβιομηχανία  Chrysler στο Detroit στην σημαντικο ρόλο έπαιξε η οργάνωση Dodge Revolutionary Union Movement (DRUM).

---

[1]   McCartin Joseph (2011) “The Strike That Busted Unions”, New York Times, 3/8/2011

https:/www.nytimes.com/2011/08/03/opinion/reagan-vs-patco-the-strike-that-busted-unions.html Επίσης βλ. McCartin Joseph (2011) Collision Course: Ronald Reagan, the Air Traffic Controllers, and the Strike that Changed America, New York: Oxford University Press.

[2] Raw Louise (2009) Striking a Light: The Bryant and May Matchwomen and Their Place in Labour History, London: Bloomsbury,

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης

Η Ιστορία στο Κόκκινο για τους φιλολογικούς συλλόγους στην Αθήνα τον 19ο αι. την Κυριακή 27 Ιανουαρίου

Κυριακή 27 Ιανουαρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Φιλολογικοί σύλλογοι και αστική κοινωνικότητα στην Αθήνα του 19^ου αιώνα  

Συζητούν ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης και ο Στάθης Παυλόπουλος

Πως διαμορφώνεται το πεδίο των συσσωματώσεων στο ελληνικό κράτος του 19^ο αιώνα; Τι είναι οι σύλλογοι και ποια τα πεδία δραστηριότητά τους; Πώς παρεμβαίνουν στη δημόσια σφαίρας της περιόδου; Ποιος ο ρόλος των φιλολογικών συλλόγων; Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με τον ιστορικό Στάθη Παυλόπουλο για το φαινόμενο των συσσωματώσεων στο δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα και μετά το Σύνταγμα του 1864, για την ισχυροποίηση της αστικής τάξης, την εμπέδωση μορφών αστικής κοινωνικότητας και διάχυσης νέων πολιτισμικών πρακτικών στο κοινό της πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους.    



Φωτο: Αναγνωστήριο του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός, μέσα δεκαετίας 1890

Η απεργία και οι απεργοί Νο.3 (του Θανάση Τσακίρη)

Προηγούμενο  https://tsakthan.blogspot.com/2019/01/2_23.html

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ

Η συλλογική διαπραγμάτευση είναι «διαδικασία διαπραγμάτευσης μεταξύ εκπροσώπων των εργαζομένων (συνήθως είναι οι αξιωματούχοι του συνδικάτου) και της διοίκησης για τον καθορισμό των όρων απασχόλησης. Η συμφωνία που επιτυγχάνεται ενδεχομένως να μην αφορά μόνο τους μισθούς αλλά και τις πρακτικές προσλήψεων, απολύσεων, προαγωγών, τις συνθήκες και τα ωράρια εργασίας, καθώς και τα προγράμματα επιδομάτων και παροχών. Η συλλογική διαπραγμάτευση αναπτύχθηκε στην Αγγλία στα τέλη του 18ου αιώνα. Συμβάσεις που υπογράφονται μετά από συλλογική διαπραγμάτευση είναι πλέον κανόνας στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Λιγότερο συχνά χρησιμοποιούνται στις αναπτυσσόμενες χώρες που διαθέτουν μεγάλα αποθέματα πλεονάζουσας εργασίας. Συλλογικές διαπραγματεύσεις μπορούν να λάβουν χώρα σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο ανάλογα με τη διάρθρωση της βιομηχανίας στο πλαίσιο μιας χώρας.»[1]

 Σύμφωνα με την θεωρία του Richard Hyman η απεργία είναι «μια προσωρινή διακοπή της εργασίας από μια ομάδα εργαζομένων που αποσκοπεί στην έκφραση δυσαρέσκειας ή στην ικανοποίηση αιτημάτων».[2] Αυτό σημαίνει ότι είναι μια προσωρινή διακοπή συγκεκριμένης εργασίας και όχι αποχώρηση από τη συγκεκριμένη επιχειρηματική ή διοικητική μονάδα˙ είναι διακοπή εργασίας που διαφέρει από άλλες μορφές έκφρασης δυσαρέσκειας/διαφωνίας, όπως η επιβράδυνση της εργασίας, η δουλειά με αυστηρή τήρηση των κανονισμών (work-to-rule) και η απαγόρευση υπερωριών. Είναι, επίσης, ενέργεια συλλογική μισθωτών απασχολούμενων και διαφέρει από ενέργειες όπως η αποχή των φοιτητών από τα μαθήματά τους ή η στάση πληρωμής ενοικίων. Τέλος, μια απεργία είναι υπολογισμένη πράξη που αποσκοπεί να εκφράσει παράπονα ή να επιβάλει ικανοποίηση αιτημάτων.[3]

ΜΟΡΦΕΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ

Υπάρχουν διαφόρων ειδών απεργίες. Ο πιο κοινός τύπος είναι η απεργία ή η στάση εργασίας (walkout). Οι εργάτες ή δεν πηγαίνουν στη δουλειά ή φεύγουν από τη δουλειά. Το συνδικάτο οργανώνει μικρές ομάδες απεργών που περιφρουρούν την απεργία εμποδίζοντας την είσοδο απεργοσπαστών στους χώρους εργασίας (ομάδες περιφρούρησης, απεργιακές φρουρές-pickets). Παρόμοια είναι η επιλεκτική ή oι απεργίες-  αστραπή. Η μη προβλεψιμότητα είναι ένα μεγάλο όπλο στα χέρια των εργαζομένων. Στις ΗΠΑ, οι δάσκαλοι της Πενσυλβανίας χρησιμοποίησαν την επιλεκτική Απεργία για μεγάλο χρονικό [4]διάστημα το 1991, όταν περπατούσαν ως πικετοφορία τη Δευτέρα και την Τρίτη, εμφανίζονταν για εργασία την Τετάρτη, απεργούσαν πάλι την Πέμπτη και εμφανίζονταν για εργασία την Παρασκευή και τη Δευτέρα. Στα μέσα της δεκαετίας 1980-90 στην Ελλάδα οι εργαζόμενοι των τραπεζών απεργούσαν με πολλές μορφές όπως οι στάσεις εργασίας σε επιλεγμένα υποκαταστήματα σε διαφορετικές ημέρες.

Μια μορφή κινητοποίηση που δείχνει την δυσαρέσκεια των εργαζόμενων είναι η «λευκή απεργία».  Οι εργαζόμενοι εργάζονται σύμφωνα με το γράμμα των όρων εργασίας τους, ακολουθώντας τους κανονισμούς ασφαλείας ή άλλους κανονισμούς έτσι ώστε να δημιουργήσουν κώλυμα στην ομαλή διεξαγωγή των εργασιών. Έτσι μειώνεται ο κίνδυνος απόλυσης ή άλλης τιμωρίας από την πλευρά του εργοδότη. Θεωρείται ότι εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στην Ιταλία το 1904.[5] Οι απεργίες απαγορεύτηκαν το 1938 όταν εθνικοποιήθηκαν οι γαλλικές σιδηροδρομικές εταιρείες και ιδρύθηκε ο ενιαίος φορέας SNCF. Παρ 'όλα αυτά, οι εργαζόμενοι στον τομέα των σιδηροδρόμων βρήκαν άλλους τρόπους για να εκφράσουν τα παράπονά τους. Ένας γαλλικός νόμος απαιτεί από τον μηχανικό να εξασφαλίσει την ασφάλεια κάθε γέφυρας πάνω από την οποία πρέπει να περάσει η αμαξοστοιχία. Εάν μετά από προσωπική εξέταση εξακολουθούν να υπάρχουν αμφιβολίες, τότε πρέπει να συμβουλευτούν άλλα μέλη του πληρώματος της αμαξοστοιχίας. Έτσι σε κάθε γέφυρα γινόταν επιθεωρήσει από κάθε μέλος του πληρώματος  και καμία από τις αμαξοστοιχίες δεν έφτανε εγκαίρως στον προορισμό της. [6]Αντί για μια συμβατική απεργία, η μαζική «ασθένεια» είναι ένας καλός τρόπος για να απεργούν οι εργαζόμενοι χωρίς να καταγράφονται ως απεργοί.  Η ιδέα είναι να παγιδεύεται ο χώρος εργασίας καθώς όλοι ή το μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων δηλώνουν «ασθένεια» την ίδια μέρα ή πολλές μέρες. Σε αντίθεση με την επίσημη απομάκρυνση από την εργασία, η «ασθένεια» μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά από μεμονωμένα τμήματα και χώρους εργασίας και μπορεί συχνά να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία ακόμη και χωρίς να υπάρχει επίσημο συνδικάτο. Πρόκειται για την παραδοσιακή μέθοδο άμεσης δράσης που χρησιμοποιείται από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων των δημοσίων υπαλλήλων  στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες απαγορεύεται νομικά  να απεργούν.

Εναλλακτικές μορφές απεργίας στον τριτογενή τομέα και στις υπηρεσίες  επινοήσαν οι εργαζόμενοι για να μπορούν να πλήξουν τους εργοδότες χωρίς επιπτώσεις τόσο για τους ίδιους όσο για πελάτες, καταναλωτές και χρήστες.  Το 1968, οι εργαζόμενοι στα λεωφορεία και τρένα της Λισαβόνας εκτελούσαν τα δρομολόγια δωρεάν για όλους τους επιβάτες ως διαμαρτυρία για την άρνηση αύξησης των μισθών. Οι εργαζόμενοι με τραμ στην Αυστραλία έκαναν το ίδιο το 1990.[7]

Στην εποχή της ευελιξίας της εργασίας και της επισφάλειας  της απασχόλησης συχνά  τα επισφαλή στρώματα της εργατικής τάξης δεν έχουν πρόσβαση στην εξουσία και την οργάνωση στο χώρο εργασίας. Η «κοινοτική απεργία» είναι μια λύση. Ενώ οι παραδοσιακές απεργίες στο χώρο εργασίας στοχεύουν τους εργοδότες και ασκούν εξουσία με την παρακράτηση εργασίας, οι κοινοτικές απεργίες επικεντρώνονται στη σφαίρα της αναπαραγωγής, στοχεύουν το κράτος και διαμορφώνουν εξουσία μέσω ηθικών εκκλήσεων και διαταραχών του δημόσιου χώρου. Αυτή η στρατηγική είναι ευρέως διαδεδομένη στις τοπικές διαμαρτυρίες στη Νότιο Αφρική. Οι απασχολούμενοι και οι άνεργοι κάτοικοι πραγματοποιούν κοινοτικές απεργίες απαιτώντας δημόσιες υπηρεσίες, καταστρέφοντας δρόμους και περιουσίες και  κάνουν μποϋκοτάζ σε δραστηριότητες όπως η εργασία και το σχολείο. Με αυτές τις τοπικές εξεγέρσεις, η κοινότητα ήταν τόσο χώρος αγώνα όσο και συλλογικός/μετατράπηκε σε χώρο συλλογικής δράσης . Αν και οι κοινοτικές απεργίες επέτρεψαν σε οικονομικά ανασφαλείς ομάδες να κινητοποιηθούν και να εκφράσουν τα αιτήματα τους, αντιμετώπισαν επίσης σημαντικά όρια, συμπεριλαμβανομένων των εντάσεων μεταξύ διαδηλωτών και εργαζομένων.[8]

---

[1] http://unabridged.merriam-webster.com/cgi-bin/encyclopedia?book=encyclopedia&va=collective+bargaining

[2] Hyman R. (1989) Strike. London: MacMillan Press, σελ. 17.

[3] John I. Griffin (1939) Strikes: A Study in Quantitative Economics

New York, NY: AMS Press.

[4] Τσακίρης Θαν. (2006) «Το συνδικαλιστικό κίνημα των εργαζομένων στις τράπεζες στην Ελλάδα (1974-1993)», Διδακτορική διατριβή στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, http://efessos.lib.uoa.gr/Applications/disserts.nsf/0/5142D27BA8CD35AFC2257295003A2558/%24File/document.pdf?OpenElement

[5] Στην Ιταλία είναι γνωστή ως sciopero bianco, εξ’ ού  και το Ελληνικό λευκή απεργία. Στα αγγλικά είναι γνωστή σαν work-to-rule.

[6] Work-to-rule: a guide http://libcom.org/organise/work-to-rule

[7] Good work strike, http://libcom.org/organise/workplace/articles/good-work-strike.php

[8] Paret, M. (2018). «The community strike: From precarity to militant organizing». International Journal of Comparative Sociology. https://doi.org/10.1177/0020715218810769

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης

Η απεργία και οι απεργοί Νο.2 (του Θανάση Τσακίρη)

Προηγουμενο https://tsakthan.blogspot.com/2019/01/1_22.html

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΕΡΓΙΕΣ

Στη Δυτική Ευρώπη και αλλού, οι εργάτες έχουν πραγματοποιήσει γενικές απεργίες που αποσκοπούσαν στην επίτευξη αλλαγών στο πολιτικό σύστημα αντί για την επίτευξη παραχωρήσεων από τους εργοδότες. Γενική απεργία είναι η παύση της εργασίας από ένα σημαντικό ποσοστό εργαζομένων σε μια σειρά από κλάδους σε μια οργανωμένη προσπάθεια επίτευξης πολιτικών ή οικονομικών στόχων. Η ιδέα της γενικής απεργίας που να εκτείνεται σε μια σειρά κλάδων έχει τις απαρχές της στη Βρετανία των αρχών του 19ου αιώνα και έγινε αντιληπτή ως τακτική στη διαδικασία της συλλογικής διαπραγμάτευσης ή, από πιο ριζοσπάστες στοχαστές, ως εργαλείο της κοινωνικής επανάστασης. Αξιοσημείωτες γενικές απεργίες έγιναν στη Ρωσία κατά την Επανάσταση του 1905, στη Βρετανία το 1926 (συνεχίστηκαν από διάφορα εργατικά συνδικάτα προς υποστήριξη των απεργών ανθρακωρύχων).

Mια από τις πιο εμβληματικές γενικές απεργίες της περιόδου του μεσοπολέμου ήταν αυτή της πόλης Seattle των ΗΠΑ το 1919. Το ιδιαίτερο στοιχείο αυτής της απεργίας είναι η επίτευξη της «ταξικής αλληλεγγύης»  της εργατικής τάξης ξεπερνώντας τις φυλετικές αντιθέσεις που είναι το μεγάλο πρόβλημα του συνδικαλιστικού κινήματος στις ΗΠΑ.[1] Μισό εκατομμύριο άντρες απασχολούνταν στη χαλυβουργία των ΗΠΑ. Σε μια περίοδο κατά την οποία το 8ωρο γινόταν αποδεκτό ως το κανονικό χρονικό διάστημα της εργάσιμης ημέρας, οι κύριες βιομηχανικές μονάδες του κλάδου λειτουργούσαν με ωράριο εργασίας 12 ωρών και πολλοί εργάτες τους απασχολούνται επτά ημέρες κάθε εβδομάδα . Αυτοί οι εργάτες δεν είχαν, ως επί το πλείστον, την ευκαιρία να συζητήσουν με τους εργοδότες τους για τις συνθήκες εργασίας τους. Ακόμα κι αν γίνονταν παράπονα κατά τη διάρκεια της εργασίας τους δεν είχαν κανένα δικαίωμα συζήτησης με τους εργοδότες. [2]

Άλλη μια χαρακτηριστική περίπτωση γενικής απεργίας ήταν αυτή του Winnipeg στον Καναδά, που έλαβε χώρα από τις 15 Μαΐου ως τις 25 Ιουνίου 1919. Προκλήθηκε από την κατάρρευση των συλλογικών διαπραγματεύσεων στους κλάδους των κατασκευών και του μετάλλου. Η κήρυξη της γενικής απεργίας συνάντησε την ομόθυμη υποστήριξη του πληθυσμού που ζούσε σε μια ατμόσφαιρα γενικής κοινωνικής αναταραχής και οικονομικής αβεβαιότητας. Συμμετείχαν και οι δημόσιοι υπάλληλοι, κάτι που δεν συνηθιζόταν εκείνη την εποχή. Το κεντρικό θέμα ήταν το αίτημα των εργατών για επίσημη καθιέρωση συλλογικών διαπραγματεύσεων και το οποίο δεν γινόταν αποδεκτό από τους εργοδότες. Οι εργοδότες και οι τοπικές ελίτ αντέδρασαν κατηγορώντας τους απεργούς ότι είχαν επαναστατικούς σκοπούς. Επειδή η ικανοποίηση του αιτήματος θα άνοιγε δρόμο για την επέκτασή του απ’ άκρου εις άκρον στον Καναδά, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις πολλών πόλεων κήρυξαν απεργίες αλληλεγγύης. Για να προλάβει τη γενικότερη επέκταση της σύγκρουσης η ομοσπονδιακή κυβέρνηση παρενέβη απειλώντας με απόλυση τους ομοσπονδιακούς υπαλλήλους, τροποποίησε το Νόμο περί Μετανάστευσης ώστε να επιτραπεί η απέλαση ηγετών-απεργών και διεύρυνε το νομικό ορισμό της «στάσης». Η κυβέρνηση προσπάθησε να καταστείλει βίαια τις απεργιακές διαδηλώσεις με αποτέλεσμα το θάνατο ενός απεργού και τον τραυματισμό 30 διαδηλωτών στις 21 Ιουνίου. Ένας από τους φυλακισθέντες ηγέτες των απεργών εξελέγη αργότερα ως ο πρώτος σοσιαλιστής βουλευτής στη Βουλή των Αντιπροσώπων και 4 ακόμη φυλακισθέντες απεργοί εξελέγησαν ως σοσιαλιστές βουλευτές στο τοπικό νομοθετικό σώμα της πολιτείας Manitoba. Η ήττα της απεργίας επέφερε ισχυρό χτύπημα στη Καναδικό εργατικό κίνημα και χρειάστηκαν πάνω από 30 χρόνια για να επιτευχθούν βασικοί στόχοι, όπως η αναγνώριση των εργατικών συνδικάτων και η καθιέρωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

Η γενική απεργία του 1926 στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν μια γενική απεργία που διήρκεσε 9 ημέρες, από τις 3 Μαΐου 1926 έως τις 12 Μαΐου 1926.  Την κάλεσε το Γενικό Συμβούλιο του Συνεδρίου των Συνδικάτων  (TUC) σε μια ανεπιτυχή προσπάθεια να αναγκάσει τη βρετανική κυβέρνηση να δράσει ώστε να αποτρέψει τη μείωση των μισθών και την επιδείνωση των συνθηκών για 1,2 εκατομμύρια ανθρακωρύχους που ήδη ήτα ν σε κατάσταση λοκάουτ. Περίπου 1,7 εκατομμύρια εργαζόμενοι απέργησαν, ιδίως στις μεταφορές και τη βαριά βιομηχανία. Η κυβέρνηση ήταν προετοιμασμένη και είχε επιστρατεύει απεργοσπάστες.

---

[1] Winslow Cal (2018) «Company Town? Ghosts of Seattle’s Rebel Past», New Left Review,  112, July-August 2018, https://newleftreview.org/II/112/cal-winslow-company-town

[2] Foster William (1920) The Great Steel Strike and Its Lessons.. New York : B. W. Huebsch.

---

Συνεχίζεται...

Θανάσης Τσακίρης