Thursday, July 18, 2019

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ- 24/07/2019 Ο ΓΑΛΑΞΙΑΣ (LA VOIE LACTÉE) του Λουίς Μπουνιουέλ

Η ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ 

ΣΑΣ ΠΡΟΣΚΑΛΕΙ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΠΡΟΒΟΛΩΝ




Ο ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟΣ ΛΟΥΙΣ ΜΠΟΥΝΙΟΥΕΛ
l ΤΕΤΑΡΤΗ   24/07/2019       Ο ΓΑΛΑΞΙΑΣ (LA VOIE LACTÉE) 
                                                     του Λουίς Μπουνιουέλ (ΓΑΛΛΙΑ/ΙΤΑΛΙΑ, 1969, έγχρωμη, 102΄)

Δύο ζητιάνοι, ο Πωλ και ο Ζαν, οδοιπορούν το μονοπάτι του Αγίου Ιακώβου με προορισμό την πόλη Σαντιάγο ντε Κομποστέλα της Ισπανίας. Καθ’ οδόν συναντούν, εκτός τόπου και χρόνου, διάφορες μορφές, οι οποίες εκπροσωπούν διάφορες διδασκαλίες της χριστιανικής πίστης και επεξηγούν, η κάθε μία με τον δικό της τρόπο, διάφορα δόγματα και αιρέσεις, πάντα με βάση την Αγία Γραφή. Σουρεαλιστική και βαθιά ειρωνική σάτιρα του Λουίς Μπουνιουέλ (1900-1983) για τη θρησκοληψία, με εξαιρετική παρουσίαση της σχέσης δόγματος και εξουσίας.





ΚΑΘΕ ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΤΙΣ 9:00 μ.μ. ΚΑΙ ΣΤΙΣ 11:00 μ.μ.
(Από τις 21/08/2019 στις 8:30 μ.μ. και στις 10:30 μ.μ.)
ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ «ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ»
                                                   (Λεωφ. Ειρήνης 50, Πλατεία Εθνικής Αντίστασης, Άνω Ηλιούπολη,
Τηλ.: 210 9937870, 210 9941199, 210 9914732, 6945405825E-mail: info@klh.gr
Ιστοσελίδα: www.klh.gr)



Monday, July 15, 2019

Θεωρίες περί κρίσης του «πολιτικού» 4ο μέρος) του Θανάση Τσακίρη

Θεωρίες περί κρίσης του «πολιτικού»

Προηγούμενο: https://tsakthan.blogspot.com/2019/06/3.html


Αρχικά είδαμε τις ερωτήσεις και τις πρώτες απαντήσεις που προσδιόρισαν τις κατευθύνσεις της αναζήτησης και του διαλόγου για την ανάδειξη των αιτιών της εμφάνισης και της ανόδου των δύο αυτών τύπων «κομμάτων αμφισβήτησης» του status quo.  Στην συνέχεια διαμορφώνονται δύο διακριτά αλλά και αλληλοτεμνόμενα σύνολα πολιτικών κοινωνιολόγων που διατυπώνουν πιο συγκροτημένα θεωρητικά σχήματα.

Η πρώτη ομάδα τονίζει τις διαφορές μεταξύ των αντιπολιτευτικών κομμάτων και προβαίνουν σε συγκεκριμένες διακρίσεις μεταξύ των δυνάμεων της «αντισυστημικής αντιπολίτευσης» και της «κατεστημένης αντιπολίτευσης». Σύμφωνα με τον Kirchheimer, τα κόμματα διακρίνονται σε κόμματα «πιστά ή μη» στο πολιτικό σύστημα: «πιστή αντιπολίτευση» και «αντιπολίτευση βάσει αρχών». Ο Sartori θεωρεί ως «αντισυστημικό κόμμα» αυτό που δεν αποδέχεται τη νομιμοποίηση του πολιτικού συστήματος και εμπλέκεται σε αγώνα για την υπονόμευσή του. Ο Giovanni Cappocia με βάση τη θέση του Sartori διακρίνει μεταξύ της «ιδεολογικής αντισυστημικότητας» και της «σχεσιακής συστημικότητας» (“relational”) και δημιουργεί μια τετράπτυχη τυπολογία ανάλογα με το αν ένα κόμμα είναι σχεσιακά αντισυστημικό ή όχι και αν είναι ιδεολογικά αντισυστημικό ή όχι. Στην πρώτη περίπτωση τα σχεσιακά αντισυστημικά κόμματα επηρεάζουν τη λειτουργία του κομματικού συστήματος ωθώντας το στην εντεινόμενη πόλωση και στην ανάπτυξη μιας φυγόκεντρης δυναμικής. Στη δεύτερη περίπτωση τα ιδεολογικά αντισυστημικά κόμματα μπορούν να επηρεάσουν την σταθερότητα, τη νομιμοποίηση και την εμπέδωση του δημοκρατικού πολιτικού συστήματος. Ο Smith κατασκεύασε μια τυπολογία με βάση δυο ερωτήματα: α) είναι συμβατοί οι στόχοι του κόμματος συμβατοί με το υφιστάμενο καθεστώς και τις συνακόλουθες δομές του; β) οι οπαδοί του ακολουθούν ένα πρόγραμμα δράσης και ενεργειών που είναι αποδεκτές από τα άλλα κόμματα και ιδίως από τις πολιτικές αρχές (authorities); Η τετράπτυχη τυπολογία του εξετάζει α) αν οι «στόχοι πολιτικής» (“policy goals”) του κόμματος είναι «μετασχηματιστικοί» ή «συμβιβαστικοί» ως προς το σύστημα, και β) αν οι στρατηγικές των κομμάτων είναι «αποδεκτές» ή «απαράδεκτες».


 Giovanni Sartori


Σύμφωνα με μια αξιολόγηση όλοι αυτοί οι ορισμοί και οι τυπολογίες είναι ταυτόχρονα πολύ ευρείς και πολύ περιοριστικοί. Είναι ευρείς γιατί το μόνο κοινό σημείο τους είναι η «αντισυστημικότητα» (ιδεολογική ή συμπεριφορική). Είναι στενές γιατί δεν περιλαμβάνουν κόμματα που είναι αμφίσημα ως προς το δημοκρατικό σύστημα.[1] 

Η δεύτερη ομάδα πολιτικών κοινωνιολόγων επικεντρώνεται στην έννοια του «λαϊκισμού». Προτού προχωρήσουμε στη σχετική συζήτηση, ας μας επιτραπεί να παρουσιάσουμε την προηγούμενη συζήτηση του θέματος που αφορά παλαιότερες πολιτικές καταστάσεις που κατηγοριοποιήθηκαν ως καταστάσεις «λαϊκισμού».

Σύμφωνα με τον Ε. Laclau, η επίκληση του «λαού» και των «λαϊκών παραδόσεων» αποτελεί αντανάκλαση της αντίθεσης ανάμεσα στον εν γένει «Λαό» και στο σύμπλεγμα – συγκρότημα εξουσίας. Συνεπώς, ο «Λαός» εγκαλείται ιδεολογικά ως υποκείμενο που αντιτίθεται προς το κυρίαρχο συγκρότημα εξουσίας. Αν, τονίζει ο Laclau, το κομμάτι εκείνο του συγκροτήματος εξουσίας που επιδιώκει την ανασύνθεση – ανασυγκρότηση των εκμεταλλευτριών τάξεων εγκαλέσει «από τα πάνω» το υποκείμενο «Λαός» σε κινητοποίηση για το σκοπό αυτό, τότε έχουμε να κάνουμε με μια αντιδραστική – λαϊκιστική ιδεολογία που έχει λάβει τη μορφή του φασισμού και του ολοκληρωτισμού. Αντίθετα, αν κομμάτια των εκμεταλλευομένων τάξεων συσπειρώσουν γύρω τους την πλειοψηφία του υποκειμένου «Λαός» με σκοπό την άνοδο στην εξουσία και την υιοθέτηση μέτρων ανακούφισης των λαϊκών στρωμάτων, τότε πρόκειται περί λαϊκισμού προοδευτικού-αριστερού τύπου. Έτσι εδώ περιλαμβάνονται τα πιο ποικιλόμορφα κινήματα, από τα ακροδεξιά αντιδραστικά κινήματα ως τις πλέον ακραίες αριστερίστικες μορφές λαϊκής πάλης και τα πιο διαφορετικά καθεστώτα από τις δεξιές στρατιωτικές δικτατορίες ως τις λαϊκές επαναστάσεις τύπου Σαντινίστας. Η μόνη κοινωνικού χαρακτήρα ανάλυση στην οποία προβαίνει είναι αυτή του διαχωρισμού του φορέα που εγκαλεί το «Λαό» ως υποκείμενο (εκμεταλλεύτριες ή εκμεταλλευόμενες μερίδες τάξεων) και επικεντρώνει τη συζήτηση στα κοινά ιδεολογικά χαρακτηριστικά όλων αυτών των κινημάτων: αντι-ελιτισμός και θεοποίηση της αδιαμεσολάβητης σχέσης αρχηγού-λαού.


Ernesto Laclau



Η M. Canovan με πιο αναλυτικό τρόπο καθόρισε επτά διαφορετικά είδη λαϊκισμού, τα οποία παρά τις διαφορές που τα χαρακτηρίζουν διαθέτουν και ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά: την έκκληση προς το λαό και την αντι-ελιτίστικη κινητοποίηση. Ο διαχωρισμός προσεγγίζει σε ένα ορισμένο βαθμό την κοινωνική σύνθεση αυτών των λαϊκιστικών κινημάτων.
α) Επαναστατικός λαϊκισμός διανοουμένων (π.χ. ναρόντνικοι στη Ρωσία που με μια ρομαντική αντίληψη για τους σκληρά εργαζόμενους αγρότες και χωρικούς έθεταν στην ημερήσια διάταξη ριζοσπαστικά προγράμματα)
β) Αγροτικός λαϊκισμός (π.χ. ανατολικοευρωπαίοι και βαλκάνιοι subsistence αγρότες)
γ) Ριζοσπαστισμός των farmers-επιχειρηματιών (όπως στις ΗΠΑ κατά τα τέλη του 19ου αιώνα και το Κόμμα του Λαού)
δ) Λαϊκίστικη δημοκρατία (έκκληση για περισσότερη πολιτική συμμετοχή και χρήση των λαϊκών δημοψηφισμάτων). Εκπρόσωποι αυτής της μορφής στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα ήταν κατά τη δεκαετία του 1920 οι Προοδευτικοί του Lafollette που ήταν ισχυροί στην πολιτεία Wisconsin και πρόσφατα ο αιδεσιμότατος Jesse Jackson.
ε) Λαϊκίστικη δικτατορία (όπως η δικτατορία του Περόν στην Αργεντινή)
στ) Λαϊκισμός των πολιτικών (μη ιδεολογική απεύθυνση προς τον «Λαό» για την οικοδόμηση ενός ενωτικού συνασπισμού). Χαρακτηριστική για τις ΗΠΑ είναι η περίπτωση του Ross Perot.
ζ) Αντιδραστικός λαϊκισμός (αντεπίθεση των λευκών, περίπτωση George Wallace αλλά και Pat Robertson, Pat Buchanan, David Duke)
Στην πραγματικότητα δεν είναι απόλυτα «στεγανές» οι περιπτώσεις του «λαϊκισμού» καθώς συχνά αλληλοεπικαλύπτονται, παραδείγματος χάριν οι περιπτώσεις του ριζοσπαστισμού των αγροτών των ΗΠΑ και της λαϊκιστικής δημοκρατίας. Όμως, όλες οι μορφές λαϊκισμού έχουν τουλάχιστον δύο κοινά στοιχεία, την έκκληση προς τον λαό και στον ένα ή στον άλλο βαθμό μια αίσθηση αντιελιτισμού. 


Ο Michael Kazin ανιχνεύει δύο διαφορετικά αλλά μη αλληλοαποκλειόμενα στοιχεία οράματος και διαμαρτυρίας στο αυθεντικό λαϊκίστικο κίνημα των ΗΠΑ. Από τη μια  την αναγέννηση της πιετατιστικής αντίληψης του Μεταρρυθμιστικού Προτεσταντισμού και από την άλλη την κοσμική πίστη του Διαφωτισμού στον ορθολογισμό των πολιτών και του λαού στη σκέψη και στη δράση, ορθολογισμός που είναι ακόμη πιο έντονος από τον ορθολογισμό των φεουδαρχών προγόνων τους. Συμφωνεί με την Canovan αντιλαμβανόμενος ότι ο λαϊκισμός είναι σαν τον Ιανό, με την έννοια ότι μπορεί να στραφεί και αριστερά και δεξιά, να εκδηλωθεί ως ελευθεριακό αντιιεραρχικό ή αυταρχικό δυσανεκτικό κίνημα, ως κίνημα αμφισβήτησης του status quo αλλά και ενίσχυσής του με τη στήριξη των ελίτ για την προστασία από τους «μη αυτόχθονες», να προωθεί τον πολιτικό διάλογο και τη συμμετοχή αλλά και να εκφράζεται με δημαγωγικό τρόπο, θεωρίες συνωμοσίας και να δημιουργεί «μαύρα πρόβατα» και «αποδιοπομπαίους τράγους». [2]

Στην ίδια γενική τάση, ο Α. Λιάκος συμπυκνώνοντας και αυτός τα χαρακτηριστικά του λαϊκισμού ως ιδεολογίας (δυϊσμός της αντίφασης «λαός» εναντίον «συγκροτήματος εξουσίας», αντι-ελιτισμός, αποθέωση του «λαϊκού» και της αδιαμεσολάβητης σχέσης μαζών – αρχηγού, προσπαθεί να μιλήσει ως κοινωνικός ιστορικός, όχι για «το έργο που παίζεται στην κεντρική σκηνή» αλλά, «για την πλατεία και τις διαθέσεις της» και θέτει το ακόλουθο ερώτημα: «Γιατί ένα μέρος του πληθυσμού – ποιο είναι αυτό και κάτω από ποιες συνθήκες – αποδέχεται τη λαϊκίστικη πολιτική, ποιες προσδοκίες εκφράζει σ’ αυτήν, ποια είναι η σχέση ανάμεσα στη γλώσσα του λαϊκισμού και στη δική του αντίληψη για την πολιτική, στις μνήμες και στις αξίες του, στους εκφραστικούς του τρόπους».Τίθεται κατ’ αρχήν, το ζήτημα της αντίθεσης ανάμεσα στην «ηθική οικονομία» και στην «πολιτική οικονομία», δηλαδή ανάμεσα στην προ-καπιταλιστική και στην καπιταλιστική οικονομία. Σύμφωνα με τη διαχωριστική γραμμή του Άγγλου μαρξιστή ιστορικού E.P. Thompson που χρησιμοποιεί τον όρο «ηθική οικονομία» για να περιγράψει «ένα σύνολο κανόνων και αμοιβαίων υποχρεώσεων, το περιεχόμενο των οποίων καθοριζόταν εθιμικά». Ενώ «στην οικονομία της αγοράς η διαμάχη περιστρεφόταν γύρω από τους μισθούς, στην ηθική οικονομία αφορούσε τις τιμές. Στην πρώτη πεδίο διαμάχης ήταν το εργοστάσιο. Στη δεύτερη η αγορά. Στο εργοστάσιο οι αντίπαλοι ορίζονταν με ταξικές αναφορές (συνδικάτα-εργοδότες). Στην αγορά η αντιπαράθεση αφορούσε το πλήθος και την εξουσία. Αιτήματα: κατάργηση των μεσαζόντων, έλεγχος και επιτήρηση της αγοράς, προστασία των αγοραστών από την αισχροκέρδεια. Τα αιτήματα αυτά όμως, ακόμα και όταν το πλήθος τα επέβαλλε με άμεση δράση, απηχούσαν το πρότυπο ελέγχου της αγοράς και προστασίας των φτωχών από μια πατερναλιστική εξουσία. Το πρότυπο αυτό ήταν περισσότερο ιδεώδες παρά πραγματικό. Ιδεώδες που αναβίωνε συμβολικά σε περιόδους σιτοδείας ή άλλης μορφής κρίσεων». Συνεπώς, το πρώτο ζήτημα είναι η αντιπαράθεση ανάμεσα στις προσκολλημένες στην «ηθική οικονομία» και στον «κρατικό πατερναλισμό» λαϊκές τάξεις και στην προσχώρηση της κρατικής εξουσίας στη λογική της ελεύθερης οικονομίας του καπιταλισμού. Αυτή η αντίθεση καθορίζει το πρώτο χαρακτηριστικό του λαϊκισμού: την «πληβειακή κουλτούρα» που αντιδιαστέλλεται τόσο προς τη «λαϊκή κουλτούρα» όσο και προς την «ταξική – εργατική κουλτούρα». Με την πρώτη διαφοροποιείται στο βαθμό που «παράγεται στο σημείο σύγκρουσης» με τη νέα πραγματικότητα της κυριαρχίας των καπιταλιστικών σχέσεων. Διατηρεί τη συμβολική γλώσσα και την αφήγηση ως γνωστικό τρόπο και μέσο μετάδοσης αξιών, αλλά σε σύγκρουση με τη ρασιοναλιστική επιχειρηματολογία και με τους νέους τρόπους επικοινωνίας που επιβάλλει ο αστικός δημόσιος χώρος». Με την ταξική κουλτούρα διαφέρει στο βαθμό που αντιπαραθέτει κάθετα τους ανθρώπους και όχι οριζόντια (εργάτες – εργοδότες), αλλά κατά επάγγελμα, τόπο καταγωγής κλπ. Η «πληβειακή κουλτούρα», κατά συνέπεια, έρχεται σε σύγκρουση τόσο με τον αστικό εκσυγχρονισμό όσο και με τα κινήματα κοινωνικής ανατροπής, στηριζόμενη στο εθιμικό και αρχαϊκό δίκαιο για να διεκδικήσει τη νομιμότητα των αιτημάτων της. Είναι μια κουλτούρα καθαρά συντηρητική που «αποτελείται από μια επιλογή στοιχείων που ανήκουν στην κυριαρχούσα ρητορεία». Μέχρι τώρα η ανάλυση θεωρεί ως δεδομένο ότι οι κοινωνίες στις οποίες εμφανίζονται «λαϊκιστικά κινήματα», με τα χαρακτηριστικά που προαναφέρθηκαν, είναι κοινωνίες που βρίσκονται σε μεταβατικά στάδια ανάπτυξης. Ο Α. Λιάκος θεωρεί ότι συνεχώς εμφανίζονται λαϊκιστικά κινήματα στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, όπως στην περίπτωση της Γερμανίας και της Ιταλίας κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου πριν από την άνοδο στην εξουσία του ναζιστικού και του φασιστικού κόμματος καθώς και στην περίπτωση του ισχυρού αγροτο-εργατικού κινήματος στις Η.Π.Α. κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα Στην πρώτη περίπτωση τα ταξικά αιτήματα είτε παραμερίστηκαν είτε συγχωνεύτηκαν με τα γενικότερα λαϊκά αιτήματα, όπως τα αντιλαμβάνονταν οι ναζιστές και οι φασίστες, στη δε δεύτερη περίπτωση ο λαϊκίστικος λόγος συμπορεύτηκε, αλλά και συγκρούστηκε, με τον ταξικό λόγο των εργατικών συνδικάτων. Όσον αφορά τη συγκυρία κατά την οποία το λαϊκιστικό φαινόμενο κάνει ιδιαίτερα έντονη και ασφυκτική την παρουσία του διαχεόμενο στο σύνολο του κοινωνικού σώματος, ο E.P. Thompson επισημαίνει ότι η ηθική αντίληψη περί κοινωνίας αναβιώνει και επανέρχεται στο προσκήνιο όταν το κοινωνικό σώμα αισθάνεται πως κινδυνεύει. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις του πολέμου και των φυσικών καταστροφών που διακόπτουν την κανονική λειτουργία της αγοράς και του μηχανισμού των τιμών. Οι καταστάσεις πληθωρισμού, ανεργίας, πανικού και κρίσης ευνοούν την ανάπτυξη της ηθικής αντίληψης περί κοινωνίας με όλα τα επακόλουθα.


[1] Βλ. Abadi A. (2004), ο.ε.π. σελ. 6-10.
[2] Kazin M.  The Populist Persuasion

Saturday, July 13, 2019

H συζήτηση για την τεχνοκρατία - μέρος 3 (του Θανάση Τσακίρη)

Προηγούμενο  https://tsakthan.blogspot.com/2019/07/h-2.html




Μαρξ
Ένας ευρύς κύκλος της παραδοσιακής μαρξιστικής διανόησης δεν είχε ιδιαίτερη τάση να συζητάει –όπως εν μέρει έγινε και με τα ζήτημα της γραφειοκρατίας– και να ενασχολείται με κοινωνικές κατηγορίες που ξεφεύγουν από τους παραδοσιακούς ορισμούς της για την κοινωνική τάξη. Έτσι η χρήση της έννοιας της «ελίτ» δεν είναι συχνή. Ο Μαρξ θεωρούσε ότι οι άνθρωποι συγκροτούν κοινωνικές σχέσεις ανεξάρτητα από τις θελήσεις τους και ότι οι πεποιθήσεις και συμπεριφορές τους καθορίζονται ως επί το πλείστον από τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν. Σημαντικότερες είναι οι συνθήκες της οικονομικής παραγωγής που τείνουν να καθορίζουν τις άλλες πλευρές της κοινωνικής συμπεριφοράς και τις πεποιθήσεις. Αυτές οι οικονομικές συνθήκες ποικίλουν από εποχή σε εποχή και σε κάθε εποχή (εκτός από την προϊστορική) υπάρχουν διαφορετικές κυρίαρχες και κυριαρχούμενες κοινωνικές τάξεις. Καθώς οι κυρίαρχες τάξεις οργανώνονται καλύτερα και πιο αποτελεσματικά αλλάζουν το οικονομικό σύστημα προς την κατεύθυνση της εντονότερης εκμετάλλευσης των κυριαρχούμενων τάξεων. Πηγή «προόδου» για τις κυρίαρχες τάξεις είναι αυτή η ένταση της εκμετάλλευσης που από τη μια συνεπάγεται αυξήσεις πλούτου και οικονομικής παραγωγικότητας, χρηματοδότηση της επιστήμης και του πολιτιστικού γίγνεσθαι, ενώ από την άλλη δημιουργεί κοινωνικές συγκρούσεις καθώς η μη οικονομική οργάνωση της κοινωνίας αποτυγχάνει να αλλάξει με τους ίδιους ρυθμούς ώστε να ταιριάξει με τις νέες οικονομικές συνθήκες. Οι τάξεις που δεν είναι πλέον οικονομικά χρήσιμες συγκρούονται με την «πρόοδο» για να υπερασπιστούν τις προνομιακές τους θέσεις. Όταν αυτές οι κοινωνικές εντάσεις γίνουν ιδιαίτερα οξείες αρχίζει μια εποχή κοινωνικής επανάστασης και η κοινωνία παίρνει μια πιο σύγχρονη μορφή. Ο Μαρξ υπέθετε ότι όταν οι οικονομικές συνθήκες προοδεύσουν σε ιδιαίτερα υψηλό βαθμό θα υπάρξει μια παρόμοια επαναστατική περίοδος και οι καπιταλιστικές κοινωνίες θα μετασχηματιστούν σε σοσιαλιστικές, ιδιαίτερα στη Δυτική Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική.





Από τον Μαρξ στους επιγόνους
Ο Μαρξ όριζε την πολιτική ζωή ως αντανάκλαση της ταξικής πάλης και ανέλυε τους πολιτικούς αγώνες θεωρώντας τα πολιτικά κόμματα και τους πολιτικούς ηγέτες ως εκπροσώπους των ταξικών τους συμφερόντων. Οι επίγονοί του δεν φρόντισαν να αναπτύξουν ιδιαίτερα τις επί μέρους αναλύσεις τους για τα στρώματα που δεν είχαν ταξική βάση συγκρότησης τα μέσα παραγωγής αλλά διακρίνονται από την κατοχή γνώσης, δεξιοτήτων και ταλέντου. Έτσι, η έννοια της τεχνοκρατίας δεν διερευνήθηκε αρκετά. Όμως, όπως είδαμε, ο H. Braverman, o A. Feenberg και άλλοι μαρξιστές τόνισαν ότι ενυπήρχε και άλλη πλευρά στο έργο του Μαρξ. Εκτός από την «θεωρία της ιδιοκτησίας» ενυπήρχε η «θεωρία της εργασιακής διαδικασίας». Η πάλη ενάντια στην άνιση κατανομή του πλούτου πρέπει να συνοδεύεται και από την πάλη ενάντια στην άνιση κατανομή της δύναμης και της εξουσίας στο χώρο εργασίας. Ο βιομηχανικός καπιταλισμός πρέπει να επικριθεί συνολικά ως τέτοιος αντί για την αδυναμία του να προσφέρει καταναλωτική αφθονία και ισότητα. Η κυριαρχία και η αλλοτρίωση αποτελούν εξίσου κεντρικής σημασίας με την ταξική διαίρεση της κοινωνίας. Η κυριαρχία των πλουσίων είναι αναπόσπαστα δεμένη με το χωρισμό των εργατών από τα μέσα παραγωγής και με την υποταγή τους στην εργασιακή διαδικασία υπέρ των συμφερόντων των κατόχων του πλούτου. Έτσι, ο Μαρξ θεωρείται ένας από τους πρώτους επικριτές της τεχνοκρατίας. Το αποτέλεσμα αυτής της αλλαγής ήταν ένα μεγάλο μέρος της αριστεράς να εμπλακεί στις συζητήσεις, στους αγώνες και τα πειράματα εργατικού και κοινωνικού ελέγχου και αυτοδιαχείρισης στη Δυτική Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική, την Αλγερία και την Κίνα στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και τις αρχές της δεκαετίες του ’70. Τέθηκαν έτσι ζητήματα οργάνωσης και διαχείρισης της εργασίας και των αποτελεσμάτων της, της πολλαπλότητας και των μορφών κατανομής δύναμης, εξουσίας και αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο της επιχείρησης, καθώς και ζητήματα διαδικασιών ανάπτυξης καινοτομιών και νεωτερισμών.





Στο πλαίσιο της γενικότερης νεομαρξιστικής σχολής, η νέα ταξική διάρθρωση της «μεταβιομηχανικής κοινωνίας» δεν είναι ριζικά διαφορετική από αυτή της βιομηχανικής καπιταλιστικής κοινωνίας. Αντίθετα, σημειώνεται μια μεγάλη κεφαλαιοκρατική εξάπλωση, «που αναδιαρθρώνει τους εναπομείναντες θύλακες μη κεφαλαιοκρατικής οργάνωσης.» Συνέπειες αυτής της αναδιάρθρωσης είναι α) η εμπορευματοποίηση των μη υλικών μορφών παραγωγής, β) η κατίσχυση του καπιταλιστικού πολιτισμού, και γ) η μεταλλαγή του καπιταλισμού σε «μεταμοντέρνο» χωρίς την επίλυση των αντινομιών της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Οι τελευταίες «βαθαίνουν και ριζοσπαστικοποιούνται διότι προωθούνται σε παγκόσμια κλίμακα».
Σ’ αυτό το πλαίσιο της μεταβιομηχανικής καπιταλιστικής κοινωνίας σχηματίζεται μια πολιτική κουλτούρα που, έχοντας δώσει κυριαρχική θέση στην τεχνοκρατική γνώση -και μάλιστα στις πιο στενές μορφές της-, απαξιώνει τη θέση των ιστορικών ή ηθικών παραδόσεων. Έτσι απαξιώνεται η δυνατότητά της να αναστοχαστεί σχετικά με τις κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες των επερχόμενων μετασχηματισμών της οικονομίας, των εργασιακών σχέσεων, της πολιτικής, του περιβάλλοντος και άλλων πλευρών της κοινωνικής ζωής. Παρά την επέκταση της διανοητικής εργασίας σε ολοένα και ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας, αυτή τείνει να επικεντρώνεται ολοένα και πιο πολύ σε στενότερες μορφές που δημιουργούνται γύρω από την υψηλή τεχνολογία και τις υπηρεσίες. Προσανατολισμένα κυρίως σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι τα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που παράγουν αποφοίτους, οι οποίοι εκπαιδεύονται με τη λογική της πρακτικής απόδοσης της εργαλειακής γνώσης και απορρίπτουν, ουσιαστικά, τον κοινωνικο-πολιτικό αναστοχασμό και τη δράση στην κατεύθυνση των κοινωνικών αλλαγών. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των οικονομικών σπουδών όπου ολοένα και περισσότερο προσανατολίζονται στη λογική της εξυπηρέτησης των επιχειρήσεων με την ανάπτυξη των business studies μειώνοντας την ενασχόληση με την δημόσια και την κοινωνική οικονομία ή τις εργασιακές σχέσεις. Έτσι εργαλειοποιείται η διανοητική δραστηριότητα με αποτέλεσμα την κυριαρχία εκείνων των «ειδικών» (τηλεπικοινωνιακοί σύμβουλοι, αναλυτές αγορών κ.α.), οι οποίοι υποβαθμίζουν την κοινωνική σημασία και αξία των δημόσιων διανοούμενων, τους οποίους, στην καλύτερη των περιπτώσεων, προορίζουν για τη θέση του υπεύθυνου δημοσίων σχέσεων, δηλαδή για το ρόλο των spin doctors των μεγάλων καπιταλιστικών επιχειρήσεων.
Η τάση για διαχείριση και έλεγχο της πληροφόρησης εκφράζει την τεχνοκρατική λογική που ενυπάρχει στην παράδοση του Διαφωτισμού: εξορθολογισμός, επιστημονική διοίκηση κοινωνική μηχανική, αποδοτικότητα/αποτελεσματικότητα και δαημοσύνη. Η δημόσια σφαίρα της δημοκρατίας διαβρώνεται τόσο από της δυνάμεις της εμπορευματικοποίησης όσο και από διαδικασίες πολιτικής διαχείρισης και χειραγώγησης. Η ορθολογικότητα του Διαφωτισμού μετασχηματίζεται σε εξορθολογισμό, τεχνοκρατία και επιστημονική κοινωνική διαχείριση. Η προπαγάνδα και η πληροφόρηση έχουν καταστεί κανονιστικές και θεμελιακές όψεις του κοινωνικού ελέγχου. Με τον εύστοχο λόγο του ο Μαξ Βέμπερ αποκάλεσε τη «γραφειοκρατία» ως «σιδερένιο κλουβί» προβλέποντας ότι οι άνθρωποι θα εγκλωβιστούν σ’ αυτό όταν θα ενσταλλαχτεί η τεχνοκρατική λογική στις γραφειοκρατικές οργανώσεις. Αναπαράγονται, κατ’ αυτό τον τρόπο, οι «πραγματικές σχέσεις εξουσίας» στο πλαίσιο των οποίων ιεραρχικά ανώτερα είναι εκείνα τα κοινωνικά συμφέροντα τα οποία προσδιορίζουν την κατεύθυνση και το ρυθμό της τεχνικής προόδου και προσδιορίζουν τόσο το κοινωνικό σύστημα συνολικά όσο και την αυτονομία της τεχνολογίας και της επιστήμης που καθίστανται ολοένα και περισσότερο ανεξάρτητες μεταβλητές ακόμη και έναντι της οικονομίας. Η τεχνοκρατία μπορεί επίσης να καταστεί αφανής ιδεολογία που διεισδύει στη συνείδηση της αποπολιτικοποιημένης μάζας του πληθυσμού όπου μπορεί να αποκτήσει νομιμοποιητική δύναμη, ώστε η κυρίαρχη τάξη να λαμβάνει ουσιαστικά τις αποφάσεις και να χρησιμοποιεί με δημοψηφισματικό τρόπο ή/και μέσω δημοσκοπήσεων την κοινή γνώμη. Έτσι, η παρουσίαση των πρακτικών προβλημάτων ως τεχνικών καλύπτει και δικαιολογεί το συμφέρον μιας συγκεκριμένης τάξης και την καταπίεση της ανάγκης μιας άλλης για χειραφέτηση.




Θανάσης Τσακίρης

Διαβάστε στην Αυγή της Κυριακής

   Ο ΣΥΡΙΖΑ την επόμενη μέρα  

Αλλάζουμε
Δυναμώνουμε
Προχωρούμε

Μήνυμα ανασυγκρότησης από την Κεντρική Επιτροπή του κόμματος
Ο απολογισμός, οι προβληματισμοί και οι προτάσεις για ανανέωση
Γράφουν:
Ρένα Δούρου, Δημήτρης Καραμάνης, Άλκης Ρήγος, Νίκος Χατζηνικολάου
Ισχυρή αντιπολίτευση για την υπεράσπιση της κοινωνίας

Τα πρώτα δείγματα γραφής της κυβέρνησης Ν.Δ.
Με συνταγή ΣΕΒ και δόγμα “Νόμος και Τάξη”
Νεοφιλελευθερισμός με fast track διαδικασίες
 
Δημήτρης Βίτσας:
Η κατάργηση του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής είναι μια μεγάλη οπισθοδρόμηση
Μάρκο Ρεβέλι:
Από την Αθήνα η μάχη συνεχίζεται
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην κρίση της Ευρωβουλής
Με ακροδεξιό δεκανίκι;

  ΑΦΙΕΡΩΜΑ:   
14η Ιουλίου - 230 χρόνια από τη Γαλλική Επανάσταση
Η άνοδος και η πτώση της Deutsche Bank
FT
Ανταγωνισμοί, συμμαχίες και εκβιασμοί στο Κέρας της Αφρικής
Le Monde diplomatique
Αγάπη και σεξ στην ψηφιακή εποχή
Σάββας Στρούμπος, σκηνοθέτης
Η πιο νεοφιλελεύθερη εκδοχή της Ακροδεξιάς βγάζει τα δόντια της και μας απειλεί
 

Στην «Εποχή» που κυκλοφορεί την Κυριακή ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: Ακραία δήγματα δεξιάς γραφής

Στην «Εποχή» που κυκλοφορεί την Κυριακή
ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: Ακραία δήγματα δεξιάς γραφής



ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Θοδωρής Δρίτσας: «Μας περιμένουν ώριμα ερωτήματα, μας περιμένει η κοινωνία»
Δανάη Κολτσίδα: «Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να δώσει πραγματικό και ισότιμο ρόλο στους νέους ανθρώπους»
Κώστας Μελάς: «Στάση αναμονής για το τι θα κάνει η νέα κυβέρνηση»
Κρίτων Αρσένης: «Στόχος οι κοινωνικές συμμαχίες και οι αριστερές λύσεις»


ΠΟΛΙΤΙΚΗ
«Έπεσε η προεκλογική κουρτίνα» του Παύλου Κλαυδιανού
«Τι χρειάζεται να αλλάξει στον ΣΥΡΙΖΑ» του Μπάμπη Γεωργούλα
«Θα υπάρξει το πολιτικό γεγονός μείζονος σημασίας;» του Κωστή Γιούργου
«Για το μέλλον του ΣΥΡΙΖΑ» του Νίκου Τσιγώνια
«Μία πρόκληση (ίσως) για την Αριστερά» του Χρίστου Χαραλαμπόπουλου
«Εκτός Βουλής το ναζιστικό κόμμα» της Χρύσας Παπαδοπούλου
ΣΥΡΙΖΑ-ΚΙΝΑΛ: «Η φαντασίωση των συγκοινωνούντων δοχείων» του Μάριου Σπύρου
«Τα “κλειδιά” του εκλογικού αποτελέσματος για την επόμενη μέρα» του Πασχάλη Τεμενεκίδη
«ΣΥΡΙΖΑ - επιστροφή στο μέλλον» του Κωστή Καρπόζηλου
«Ταυτότητα ή ανοικτό κόμμα;» του Μιχάλη Μπαρτσίδη
«Με τα μάτια των ξένων» του Ρένου Γεωργίου
«Οι νέοι ψήφισαν για την ανατροπή» του Θάνου Νασόπουλου
«Ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε, αλλά παραμένει μέσα στο παιχνίδι» της Μαρίνας Πρεντουλή



ΔΙΕΘΝΗ
Ιταλία: «Στην αναμπουμπούλα ο λύκος χαίρεται» της Τόνιας Τσίτσοβιτς
«Προβληματισμός στην ευρωπαϊκή αριστερά» του Μπάμπη Κοβάνη
«Τρέμει η Μέρκελ αλλά και το κόμμα της» του Δημήτρη Σμυρναίου
Γερμανικές αποζημιώσεις: «Η επιστημονική υπηρεσία της γερμανικής βουλής αμφισβητεί το “όχι” της γερμανικής κυβέρνησης» του Θόδωρου Παρασκευόπουλου


ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Εγκαίνια του δόγματος “τάξις και ασφάλεια” από τη νέα κυβέρνηση» της Τζέλας Αλιπράντη
«Η σημειολογία, η “κανονικότητα” και το “λευκό μητρώο” για τους εργοδότες» του Τάσου Γιαννόπουλου
«Ο ΔΣΑ για τα δικαιώματα των δικηγόρων στην Τουρκία» της Μαρίας Γεωργακοπούλου



ΘΕΜΑΤΑ
«Επίθεση στα  Δικαιώματα και την Ισότητα» της Ειρήνης Αγαθοπούλου
«Νεοφιλελευθερισμός αλά Γκρέκα» του Θωμά Τσαλαπάτη
Ιστορίες από τα γήπεδα: «Η Μέγκαν κόντρα στον Τραμπ!» του Μάκη Διόγου



ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
«Το σχήμα των κενών»: Ο Μανώλης Πιμπλής γράφει για τη νουβέλα της Αλίκης Στελλάτου, «Γάτα στον κήπο»

Ο Στράτος Κερσανίδης μας παρουσιάζει τις νέες κινηματογραφικές ταινίες αυτής της εβδομάδας

Η Λιάνα Μαλανδρενιώτη κάνει «Μουσικές προτάσεις»



ΙΔΕΕΣ
Μίχαλ Σουτόσκι: «Το κομματικό σύστημα γίνεται όλο και περισσότερο διπολικό»


ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ
«Εκσυγχρονισμός προς τα πίσω» της Ματίνας Πούλου



Στην ΕΠΟΧΗ της Κυριακής διαβάζετε και τις στήλες:
«Στα δίκτυα του κόσμου» από τον Δημήτρη Γκιβίση
«Ριπές» για την επιτάχυνση του κυβερνητικού έργου
Δαιμονικά από τον δικηγόρο του διαβόλου.



-- 
Η ΕΠΟΧΗ
ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΑΝΑΝΕΩΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ
Γ Σεπτεμβρίου 56, 5ος  όροφος, Αθήνα Τ.Κ. 104 33 

Στον Δρόμο που κυκλοφορεί το Σάββατο 13 Ιουλίου...

Στον Δρόμο που κυκλοφορεί το Σάββατο 13 Ιουλίου...

Παράδοση-παραλαβή
λιγότερης Ελλάδας


Ενισχυμένος ο διπολισμός από τις κάλπες  Εναλλαγή μετά από μια μακρά πορεία αποδυνάμωσης της χώρας, του λαού και του ριζοσπαστισμού
editorial
Πολλαπλά ατυχήματα
Μια θεομηνία (τι όρος…) έπληξε την Χαλκιδική και μέσα σε 20 λεπτά μετρήσαμε πάλι νεκρούς. Χωρίς νερό και ηλεκτρικό ολόκληρη η περιοχή για 48 ώρες.
Ο Κ. Φορτούνης του Ολυμπιακού έπαθε ρήξη χιαστού σε φιλικό αγώνα και θα μείνει για 6 μήνες εκτός γηπέδων. Η είδηση, πρωτοσέλιδη στις αθλητικές και σε όλα τα δελτία ειδήσεων.
Διαβάστε όλο το editorial
ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ
Το νέο πολιτικό τοπίο στην Ελλάδα μετά την εκλογική επιτυχία του ενιαίου κόμματος της παγκοσμιοποίησης
Δευτέρα 15 Ιουλίου - 7:00 μ.μ.
Αίθουσα Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών

(Γενναδίου 8 και Ακαδημίας, 7ος όρφος, Αθήνα)
ΤΟ ΘΕΜΑ
Η νέα κυβέρνηση της Ν.Δ.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ
Ο Πιερλουίτζι Φαγκάν γράφει με αφορμή τις ελληνικές εκλογές

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Τα όρια της «αντιδεξιάς» πολιτικής

ΔΙΕΘΝΗ
ΗΠΑ και Βρετανία προκαλούν το Ιράν

ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ ΙΔΕΩΝ

Ράλλης Κοψίδης
Το μεράκι της Ρωμιοσύνης

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ- 24/07/2019 Ο ΓΑΛΑΞΙΑΣ (LA VOIE LACTÉE) του Λουίς Μπουνιουέλ

Η ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ  ΣΑΣ ΠΡΟΣΚΑΛΕΙ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΠΡΟΒΟΛΩΝ Ο ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟΣ ΛΟΥΙΣ ΜΠΟΥΝΙΟΥΕΛ l ΤΕΤΑΡΤ...